U POCZĄTKÓW POLSKIEGO POEMATU PROZĄ. O DWÓCH ZAPOMNIANYCH UTWORACH NA ŁAMACH „CHIMERY” ZENONA PRZESMYCKIEGO
DOI:
https://doi.org/10.26485/PP/2026/81/3Słowa kluczowe:
„Chimera”, Zenon Przesmycki-Miriam, Maria Zawieyska [Laura Konopnicka-Pytlińska], Zdzisław DębickiAbstrakt
Artykuł prezentuje dwa zapomniane poematy prozą. Ukazały się one na łamach najważniejszego pisma polskiego modernizmu, „Chimery”, pod redakcją Zenona Przesmyckiego-Miriama. Autor przesuwa granicę pojawienia się poematów prozą w twórczości poety Aleksandra Szczęsnego o kilka lat wcześniej niż funkcjonuje ona w literaturze przedmiotu. Badacz rozpoznaje utwory Marii Zawieyskiej jako napisane przez Laurę Pytlińską, córkę Marii Konopnickiej. Prezentuje też mało znany cykl Zdzisława Dębickiego, poety i krytyka, który związany był z „Tygodnikiem Ilustrowanym”. Artykuł uzupełnia i poszerza ustalenia monografii dotyczących poematów prozą i wskazuje, że na łamach „Chimery” gatunek ten był, w porównaniu z innymi pismami literackimi, bardzo często wykorzystywany.
Bibliografia
Baudelaire Charles. 1869. Petits poèmes en prose. [In:] Œuvres complètes de Charles Baudelaire. T. 4 : Petits Poèmes en prose, Les Paradis artificiels. Paris : Michel Lévy Frères.
Baudelaire Charles. 1904a. Cudzoziemiec. [In:] Poemaciki prozą. Przeł. I.N [Z. Przesmycki]. „Chimera”, t. 7, z. 19. S. 114.
Baudelaire Charles. 1904b. Anywhere out of the world – Gdziebądź precz z tego świata. [In:] Poemaciki prozą. Przeł. I.N [Z. Przesmycki]. „Chimera”, t. 7, z. 19. S. 114–116.
Bąbiak Grzegorz P. 2000. Bibliografia zawartości „Życia”, „Strumienia” i „Chimery”. Warszawa: Wydawnictwo Wydziału Polonistyki UW.
Bąbiak Grzegorz P. 2002a. „Chimera” i periodyki niemieckiego modernizmu. [In:] Polonistyczne spotkania. Tybinga. Red. Danuta Knysz-Tomaszewska, Jadwiga Zacharska. Warszawa: Wydawnictwo Wydziału Polonistyki UW. S. 37–45.
Bąbiak Grzegorz P. 2002b. Metropolia i zaścianek. W kręgu „Chimery” Z. Przesmyckiego. Warszawa: Wydawnictwo Wydziału Polonistyki UW.
Bytkowski Zygmunt. 1901. Prorok. „Chimera”, t. 3, z. 9. S. 435–439.
Dębicki Zdzisław. 1901. Oczy, Włosy, Usta. „Chimera”, t. 2, z. 4–5. S. 303–308.
Duninówna Helena. 1968. Ludzie i rzeczy. Łódź: Wydawnictwo Łódzkie.
Grzymała-Siedlecki Adam. 1973. Świat aktorski moich czasów. Warszawa: PIW.
Hendzel Władysław, Obrączka Piotr. 1988. Z problemów czasopiśmiennictwa Młodej Polski (w kręgu „Życia”, „Krytyki” i „Chimery”). Opole: Wyższa Szkoła Pedagogiczna im. Powstańców Śląskich.
Huysmans Joris-Karl. 1922. À Rebours. Paris : G. Crès.
Huysmans Joris-Karl. 1976. Na wspak. Przeł. Julian Rogoziński. Warszawa: Czytelnik.
Kluba Agnieszka. 2014. Poemat prozą w Polsce. Warszawa–Toruń: Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Knysz-Tomaszewska Danuta, Bąbiak Grzegorz P. 2008. Le dialogue texte-image dans „La Chimère” (Varsovie 1901-1907). [In:] L’Europe des revues (1880-1920). Estampes, photographies, illustrations. Dir. Évanghélia Stead, Hélène Védrine. Paris : Presses Universitaires de Paris-Sorbonne. P. 397-416.
Laura Konopnicka-Pytlińska. Aktorka, mieszkanka Żarnowca [online]. Protokół dostępu: https://muzeumzarnowiec.pl/laura-konopnicka-pytlinska-aktorka-mieszkanka-zarnowca/ [27.09.2023].
Laura Pytlińska. 1973. [In:] Słownik biograficzny teatru polskiego 1765–1965. Oprac. Jadwiga Czachowska, Zbigniew Ryszewski. Warszawa: PWN. S. 576–577.
Lipski Jan Józef. 1975. Twórczość Jana Kasprowicza w latach 1891–1906. Warszawa: PIW.
Lorentowicz Jan. 1929. Dwadzieścia lat teatru. T. 1. Warszawa: Księgarnia F. Hoesicka.
Maeterlinck Maurice. 1896. Aglavaine et Sélysette. Paris : Société du Mercure de France.
Markowska Maria. 1901 Babie lato. „Chimera”, t. 3, z. 9. S. 431–438.
Miciński Tadeusz. 1902. W mroku gwiazd. „Chimera”, t. 5, z. 13. S. 51–69.
Okulicz-Kozaryn Małgorzata. 2022. Brzozowski contra Miriam. Spór jednostronny. Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Przesmycki Zenon Miriam. 1901. Jan Artur Rimbaud. „Chimera”, t. 2, z. 4–5. S. 217–267.
Przybyszewski Stanisław. 1901. Nad morzem. Kraków: Drukarnia Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Przybyszewski Stanisław. 1902. Poezje prozą. Warszawa: Wydawnictwo J. Fiszer.
Rimbaud Arthur. 1904. Po Potopie. [In:] Poemaciki prozą. Przeł. I.N [Z. Przesmycki]. „Chimera”, t. 7, z. 19. S. 116–117.
Rogowicz Wacław. 1910a. Teatr Mały (Wolna Scena): „Aglawena i Selizeta”, poemat dramatyczny M. Maeterlincka. „Prawda”, nr 11. S. 13.
Rogowicz Wacław. 1910b. Teatr Mały (Wolna Scena): „Panna Julia”, dramat w 2 odsłonach A. Strindberga… „Prawda”, nr 8. S. 12.
Sobieraj Tomasz. 2019. Artysta, sztuka i społeczeństwo. Spory i polemiki wokół Confiteor Stanisława Przybyszewskiego. Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk.
Szczepańska Anna. 2008. „Chimera”. Tekstowa kolekcja Zenona Przesmyckiego. Gdańsk: Słowo/obraz terytoria.
Szczęsny Aleksander. 1907. Liryka. „Chimera”, t. 10, z. 30. S. 454–466.
Szczęsny Aleksander. 1913. Miasto. „Prawda”, nr 50. S. 11–12.
Szczęsny Aleksander. 2000. Poezje wybrane. Oprac. Radosław Okulicz-Kozaryn, Maria Ignaszak. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Śliwińska Irmina. 1939–1946. Zdzisław Dębicki (1871–1931). [In:] Polski Słownik Biograficzny. T. 5. Red. Władysław Konopczyński. Kraków: Polska Akademia Umiejętności. S. 142.
Z pierwszego dywanu Dżelaleddina. 1905. Przeł. i tworzył Tadeusz Miciński. „Chimera”, t. 9, z. 27. S. 375–400.
Zabawa Krystyna. 1999. „Kalejdoskop myśli, wrażeń i obrazów” – młodopolskie odmiany krótkiego poematu prozą. Kraków: Universitas.
Zawieyska Maria [Laura Konopnicka-Pytlińska]. 1901. Fragmenty. „Chimera”, t. 3, z. 9. S. 460–471.
