SLAM POETYCKI JAKO FORMA LITERACKIEGO ZAANGAŻOWANIA. WYPOWIEDZI SLAMERSKIE W ŚWIETLE CELÓW ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU ONZ
DOI:
https://doi.org/10.26485/PP/2026/81/21Słowa kluczowe:
Slam poetycki, ONZ, multimodalność, tekstologia, literatura zaangażowanaAbstrakt
W latach 80. XX wieku narodziło się zjawisko slamu poetyckiego, które przekroczyło granice druku i akademickiej oceny, stając się globalnym ruchem literackim. W ciągu niespełna 30 lat slam poetycki rozwinął się od lokalnego spotkania artystycznego w Chicago do międzynarodowej platformy, wspieranej przez multilateralne projekty realizowane w obiegu pozainstytucjonalnym, najczęściej za pośrednictwem organizacji pozarządowych, jak World Poetry Slam Organisation. Slam poetycki rozwija się jako narzędzie społecznej refleksji i aktywizacji obywatelskiej. Ze względu na to, że funkcjonuje poza instytucjami kultury i akademią, do jego badania potrzeba uwzględnienia kontekstu społecznego – zróżnicowania estetyk, umiejętności twórców oraz szerokiego spektrum poruszanych tematów. Wiersze slamowe nie tylko wyrażają indywidualne doświadczenia, ale także odzwierciedlają społeczne i kulturowe konteksty. Wymagają świadomego podejścia badawczego opartego na „słuchaniu i patrzeniu”, czyli aktywnym uczestnictwie w procesie twórczym, obcując z twórcą i tworzywem podczas turnieju slamerskiego. Celem artykułu jest analiza wypowiedzi slamerskich z trzech turniejów: Ogólnopolskich Mistrzostw Slamu Poetyckiego (Poznań, Polska), la Coupe du Monde de Slam de Poésie (Paryż, Francja) i World Poetry Slam Championship (Bruksela, Belgia) z uwzględnieniem wątków społecznych zebranych w ramach Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ, czyli globalnych zadań stawianych przed państwami i ich mieszkańcami, które mogą wpłynąć na polepszenie jakości życia w 2030 roku.
Bibliografia
VI Ogólnopolskie Mistrzostwa Slamu Poetyckiego 2022 [online]. Protokół dostępu: https://www.facebook.com/fundacjafka/videos/612855273614491 [27.04.2024].
Alvarez Nadia M.S., Mearns Jack. 2014. The Benefits of Writing and Performing in the Spoken Word Poetry Community. “The Arts in Psychotherapy”, no. 41. Pp. 263–268.
Antas Jolanta. 2007. Gesty – obrazy pojęć i schematy myśli. [In:] Ikoniczność znaku: słowo – przedmiot – obraz – gest. Red. Elżbieta Tabakowska. Kraków: Universitas. S. 181–212.
Antas Jolanta. 2013. Semantyczność ciała. Gesty jako znaki myślenia. Łódź: Primum Verbum.
Belle Felice. 2003. The Poem Performed. “Oral Tradition”, no. 18. Pp. 14–15.
Cele Zrównoważonego Rozwoju [online]. Protokół dostępu: https://www.un.org.pl/ [27.04.2024].
Dobre cele [online]. Protokół dostępu: https://dobrecele.pl/dobre-cele/ [27.04.2024].
The Fall of Slam [online]. Protokół dostępu: https://web.archive.org/web/20081011163000/http://vocalo.org/explore/content/28448 [27.04.2024].
Fischer-Lichte Erika. 2018. Performatywność. Przeł. Mateusz Borowski, Małgorzata Sugiera. Kraków: Księgarnia Akademicka.
Grand Poetry Slam (France) [online]. Protokół dostępu: https://www.youtube.com/playlist?list=PLdjrqV2jBeLJRAt76jVOZeOaVcbZLWDRU [27.04.2024].
Kress Gunther. 2010. Multimodality: A Social Semiotic Approach to Contemporary Communication. London: Routledge.
McNeill David. 1992. Hand and Mind. What Gestures Reveal about Thought. Chicago: University of Chicago Press.
Niziołek Katarzyna. 2015. Sztuka społeczna. Koncepcje – dyskursy – praktyki. Białystok: Fundacja Uniwersytetu w Białymstoku.
Niziołek Katarzyna. 2021. Sztuka społeczna jako środek aktywności obywatelskiej. „Magazyn Polskiej Akademii Nauk”, nr 3(67). S. 38–42.
Rybicka Elżbieta. 2014. Geopoetyka. Przestrzeń i miejsce we współczesnych teoriach i praktykach literackich. Kraków: Universitas.
Sari Yuri Mahirta. 2020. Spoken Word Poetry as a Medium for Social Activism. „Litera kultura”, no. 8(2). Pp. 13–22.
Skwarczyńska Stefania. 1975. Wstęp do nauki o literaturze. T. 3. Warszawa: PAX.
Smith Marc Kelly, Kraynak Joe. 2009. Take the Mic! The Art of Performance Poetry, Slam and the Spoken Word. Illinois: SourceBooks MediaFusion.
Somers-Willet Susan B.A. 2009. The Cultural Politics of Slam Poetry. Race, Identity, and the Performance of Popular Verse in America. Michigan: University of Michigan Press.
Spoken Word in the UK. 2021. Eds Lucy English, Jack Mc Gowan. UK: Taylor and Francis.
de Souza Fabiana Oliveira. 2022. Poetry Slam in Brazil: Decolonial and Counter-Hegemonic Practices. Re-Imagining. „Literatures of The World: Global and Local, Mainstreams and Margins”, no. 23. Pp. 204–205.
Świerkowska Dagmara. 2021. Strach przed pominięciem. Role buntu w poezji oralnej slamerów. [In:] Poetyki protestu. Red. Danuta Ulicka, Monika Kopcik, Karolina Kulpa i in. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. S. 89–110.
Świerkowska-Kobus Dagmara. 2024. Tekst slamerski w świetle genologii lingwistycznej. Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza [nieopublikowana rozprawa doktorska].
Warchala Jacek. 2019. Formy perswazji. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Wirtualne Archiwum Slamu Poetyckiego [online]. Protokół dostępu: https://archiwumslamu.pl/ [27.04.2024].
World Poetry Slam Championship 2022 [online]. Protokół dostępu: https://www.youtube.com/playlist?list=PL8i1qyj2U8dtY0tuBIGoxSSrFDmHSkKmC [27.04.2024].
World Poetry Slam Organisation [online]. Protokół dostępu: https://www.worldpoetryslam.org/ [27.04.2024].
Załazińska Aneta, Winiarska Justyna. 2020. Kognitywne i antropologiczne uwarunkowania języka w świetle współczesnych podejść badawczych. [In:] Między słowem a obrazem. Red. Aneta Załazińska, Justyna Winiarska. Kraków: Księgarnia Akademicka. S. 7–25.
