SLAM POETYCKI JAKO FORMA LITERACKIEGO ZAANGAŻOWANIA. WYPOWIEDZI SLAMERSKIE W ŚWIETLE CELÓW ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU ONZ

Autor

DOI:

https://doi.org/10.26485/PP/2026/81/21

Słowa kluczowe:

Slam poetycki, ONZ, multimodalność, tekstologia, literatura zaangażowana

Abstrakt

W latach 80. XX wieku narodziło się zjawisko slamu poetyckiego, które przekroczyło granice druku i akademickiej oceny, stając się globalnym ruchem literackim. W ciągu niespełna 30 lat slam poetycki rozwinął się od lokalnego spotkania artystycznego w Chicago do międzynarodowej platformy, wspieranej przez multilateralne projekty realizowane w obiegu pozainstytucjonalnym, najczęściej za pośrednictwem organizacji pozarządowych, jak World Poetry Slam Organisation. Slam poetycki rozwija się jako narzędzie społecznej refleksji i aktywizacji obywatelskiej. Ze względu na to, że funkcjonuje poza instytucjami kultury i akademią, do jego badania potrzeba uwzględnienia kontekstu społecznego – zróżnicowania estetyk, umiejętności twórców oraz szerokiego spektrum poruszanych tematów. Wiersze slamowe nie tylko wyrażają indywidualne doświadczenia, ale także odzwierciedlają społeczne i kulturowe konteksty. Wymagają świadomego podejścia badawczego opartego na „słuchaniu i patrzeniu”, czyli aktywnym uczestnictwie w procesie twórczym, obcując z twórcą i tworzywem podczas turnieju slamerskiego. Celem artykułu jest analiza wypowiedzi slamerskich z trzech turniejów: Ogólnopolskich Mistrzostw Slamu Poetyckiego (Poznań, Polska), la Coupe du Monde de Slam de Poésie (Paryż, Francja) i World Poetry Slam Championship (Bruksela, Belgia) z uwzględnieniem wątków społecznych zebranych w ramach Celów Zrównoważonego Rozwoju ONZ, czyli globalnych zadań stawianych przed państwami i ich mieszkańcami, które mogą wpłynąć na polepszenie jakości życia w 2030 roku.

Biogram autora

Dagmara Świerkowska-Kobus - Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Doktor, językoznawca. Prowadzi badania z zakresu genologii lingwistycznej i multimodalności w kontekście peryferyjnych działań artystycznych, głównie slamu poetyckiego. W latach 2022–2025 realizowała grant PRELUDIUM NCN pt. „O czym (nie) mówią nam slamerzy? Multimodalność wypowiedzi slamerskich”. W 2024 roku otrzymała stypendium artystyczne Miasta Poznania za działalność na rzecz popularyzacji literatury mówionej.

Docteure en linguistique. Elle mène des recherches dans le domaine de la généologie linguistique et de la multimodalité dans le contexte des activités artistiques périphériques, notamment du slam de poésie. Entre 2022 et 2025, elle a bénéficié d’une bourse PRELUDIUM NCN intitulée « De quoi (ne) nous parlent pas les slameurs ? La multimodalité des énoncés slamées ». En 2024, elle a reçu une bourse artistique de la ville de Poznań pour ses activités en faveur de la promotion de la littérature orale.

Bibliografia

VI Ogólnopolskie Mistrzostwa Slamu Poetyckiego 2022 [online]. Protokół dostępu: https://www.facebook.com/fundacjafka/videos/612855273614491 [27.04.2024].

Alvarez Nadia M.S., Mearns Jack. 2014. The Benefits of Writing and Performing in the Spoken Word Poetry Community. “The Arts in Psychotherapy”, no. 41. Pp. 263–268.

Antas Jolanta. 2007. Gesty – obrazy pojęć i schematy myśli. [In:] Ikoniczność znaku: słowo – przedmiot – obraz – gest. Red. Elżbieta Tabakowska. Kraków: Universitas. S. 181–212.

Antas Jolanta. 2013. Semantyczność ciała. Gesty jako znaki myślenia. Łódź: Primum Verbum.

Belle Felice. 2003. The Poem Performed. “Oral Tradition”, no. 18. Pp. 14–15.

Cele Zrównoważonego Rozwoju [online]. Protokół dostępu: https://www.un.org.pl/ [27.04.2024].

Dobre cele [online]. Protokół dostępu: https://dobrecele.pl/dobre-cele/ [27.04.2024].

The Fall of Slam [online]. Protokół dostępu: https://web.archive.org/web/20081011163000/http://vocalo.org/explore/content/28448 [27.04.2024].

Fischer-Lichte Erika. 2018. Performatywność. Przeł. Mateusz Borowski, Małgorzata Sugiera. Kraków: Księgarnia Akademicka.

Grand Poetry Slam (France) [online]. Protokół dostępu: https://www.youtube.com/playlist?list=PLdjrqV2jBeLJRAt76jVOZeOaVcbZLWDRU [27.04.2024].

Kress Gunther. 2010. Multimodality: A Social Semiotic Approach to Contemporary Communication. London: Routledge.

McNeill David. 1992. Hand and Mind. What Gestures Reveal about Thought. Chicago: University of Chicago Press.

Niziołek Katarzyna. 2015. Sztuka społeczna. Koncepcje – dyskursy – praktyki. Białystok: Fundacja Uniwersytetu w Białymstoku.

Niziołek Katarzyna. 2021. Sztuka społeczna jako środek aktywności obywatelskiej. „Magazyn Polskiej Akademii Nauk”, nr 3(67). S. 38–42.

Rybicka Elżbieta. 2014. Geopoetyka. Przestrzeń i miejsce we współczesnych teoriach i praktykach literackich. Kraków: Universitas.

Sari Yuri Mahirta. 2020. Spoken Word Poetry as a Medium for Social Activism. „Litera kultura”, no. 8(2). Pp. 13–22.

Skwarczyńska Stefania. 1975. Wstęp do nauki o literaturze. T. 3. Warszawa: PAX.

Smith Marc Kelly, Kraynak Joe. 2009. Take the Mic! The Art of Performance Poetry, Slam and the Spoken Word. Illinois: SourceBooks MediaFusion.

Somers-Willet Susan B.A. 2009. The Cultural Politics of Slam Poetry. Race, Identity, and the Performance of Popular Verse in America. Michigan: University of Michigan Press.

Spoken Word in the UK. 2021. Eds Lucy English, Jack Mc Gowan. UK: Taylor and Francis.

de Souza Fabiana Oliveira. 2022. Poetry Slam in Brazil: Decolonial and Counter-Hegemonic Practices. Re-Imagining. „Literatures of The World: Global and Local, Mainstreams and Margins”, no. 23. Pp. 204–205.

Świerkowska Dagmara. 2021. Strach przed pominięciem. Role buntu w poezji oralnej slamerów. [In:] Poetyki protestu. Red. Danuta Ulicka, Monika Kopcik, Karolina Kulpa i in. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego. S. 89–110.

Świerkowska-Kobus Dagmara. 2024. Tekst slamerski w świetle genologii lingwistycznej. Poznań: Uniwersytet im. Adama Mickiewicza [nieopublikowana rozprawa doktorska].

Warchala Jacek. 2019. Formy perswazji. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Wirtualne Archiwum Slamu Poetyckiego [online]. Protokół dostępu: https://archiwumslamu.pl/ [27.04.2024].

World Poetry Slam Championship 2022 [online]. Protokół dostępu: https://www.youtube.com/playlist?list=PL8i1qyj2U8dtY0tuBIGoxSSrFDmHSkKmC [27.04.2024].

World Poetry Slam Organisation [online]. Protokół dostępu: https://www.worldpoetryslam.org/ [27.04.2024].

Załazińska Aneta, Winiarska Justyna. 2020. Kognitywne i antropologiczne uwarunkowania języka w świetle współczesnych podejść badawczych. [In:] Między słowem a obrazem. Red. Aneta Załazińska, Justyna Winiarska. Kraków: Księgarnia Akademicka. S. 7–25.

Opublikowane

2026-01-14

Jak cytować

Świerkowska-Kobus, D. (2026). SLAM POETYCKI JAKO FORMA LITERACKIEGO ZAANGAŻOWANIA. WYPOWIEDZI SLAMERSKIE W ŚWIETLE CELÓW ZRÓWNOWAŻONEGO ROZWOJU ONZ. Prace Polonistyczne, 81. https://doi.org/10.26485/PP/2026/81/21

Numer

Dział

VI. PEJZAŻ TERAŹNIEJSZY POETYCKIEJ OPOWIEŚCI W SLAMIE - ARTYKUŁY