„MÓWIĄC NIE TYLKO DO SIEBIE”. POEMAT PROZĄ I GŁOS JULII HARTWIG
DOI:
https://doi.org/10.26485/PP/2026/81/13Słowa kluczowe:
Julia Hartwig, poemat prozą, głos, słuchanie, kultura akuzmatycznaAbstrakt
Artykuł poświęcony jest oryginalnej koncepcji poematu prozą Julii Hartwig, charakterystycznej formie jej miniatur literackich ujawniających znaczenie głosu (praktyk mówienia) i wymiaru wokalności. Autor skupia się na dyskursie i sposobie intermedialnego współtworzenia zapisu oraz interpretacji podwójnego archiwum literatury na tle tradycji poematu prozą. W centrum jego uwagi pozostaje tom poezji Mówiąc nie tylko do siebie. Poematy prozą, a zwłaszcza tytułowy wiersz, w trzech różnych wersjach (w Wierszach wybranych z 2014 roku z dołączoną autorską realizacją głosową). Ustalenia dotyczące znaczenia autorskiej realizacji głosowej i sensu formuły Julii Hartwig prowadzą do próby nowego usytuowania literackich miniatur. Zaproponowana interpretacja „poezji okruchów” ujawnia, po pierwsze, skomplikowany status poematu prozą uprawianego przez Hartwig i zarazem istotny punkt odniesienia dla jej koncepcji poezji w ogóle, a po drugie – w szerszym kontekście – problem literatury intermedialnej w dzisiejszej kulturze akuzmatycznej.
Bibliografia
Anthologie du poème en prose. 1946. Préface et choix Maurice Chapelan. Paris : René Julliard.
Apollinaire Guillaume. 1916. Le Poète assassiné. Paris : L'Edition, Bibliothèque des Curieux.
Apollinaire Guillaume. 1965. Œuvres poétiques. Paris : Editions Gallimard.
Apollinaire Guillaume. 1966. Poeta zamordowany. Przeł. Julia Hartwig, Artur Międzyrzecki. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Apollinaire Guillaume. 1973. Nowe przekłady. Przeł. Julia Hartwig, Artur Międzyrzecki. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Apollinaire Guillaume. 1994. Piosenka niekochanego i inne wiersze. Przeł., oprac. i poprzedzili przedmową Julia Hartwig, Artur Międzyrzecki. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Błyski o Julii Hartwig. 2004. „Topos”, nr 3–4. S. 27–39 (komentarze Tadeusza Żukowskiego: s. 38–39).
Cendrars Blaise. 1947. Poésies complètes. Paris : Denoël.
Cendrars Blaise. 1962. Poezje. Red. Adam Ważyk. Przeł. Julia Hartwig, Adam Ważyk. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Clüver Claus. 2007. Intermediality and Interarts Studies. [In:] Changing Borders: Contemporary Positions in Intermediality. Eds Jens Arvidson, Mikael Askander, Jørgen Bruhn, Heidrun Führer. Lund: Intermedia Studies Press. Pp. 19–37.
Clüver Claus. 2022. Intermedialność i „interarts studies”. Przeł. Aleksandra Szczepan. [In:] Literatura światowa i przekład. Historie i teorie nowoczesnej komparatystyki od szkoły amerykańskiej do biohumanistyki. Red. Tomasz Bilczewski, Andrzej Hejmej, Ewa Rajewska. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. S. 639–661.
Derrida Jacques. 1992. “This Strange Institution Called Literature”: An Interview with Jacques Derrida. [In:] Acts of Literature. Ed. Derek Attridge. New York–London: Routledge. Pp. 33–75.
Derrida Jacques. 2009. « Cette étrange institution qu’on appelle la littérature ». [In:] Derrida d’ ici, Derrida de là. Dir. Thomas Dutoit, Philippe Romanski. Paris: Galilée. P. 253-292.
Dilthey Wilhelm. 1910 [1905]. Das Erlebnis und die Dichtung. Ed. III. Leipzig: B.G. Teubner.
Dolar Mladen. 2006. A Voice and Nothing More. Cambridge, MA–London: MIT Press.
Głowiński Michał. 1956. Liryka Julii Hartwig. „Twórczość”, nr 8. S. 158–161.
Hartwig Julia. 1980. [Co mu ślina na język przyniesie]. [In:] Julia Hartwig. Chwila postoju. Kraków: Wydawnictwo Literackie. S. 27.
Hartwig Julia. 1992. Mówiąc nie tylko do siebie. [In:] Julia Hartwig. Czułość. Kraków: Wydawnictwo Znak. S. 67.
Hartwig Julia. 2003a. Mówiąc nie tylko do siebie. Poematy prozą (z płytą CD). Warszawa: Wydawnictwo Sic!
Hartwig Julia. 2003b. Mówiąc nie tylko do siebie. [In:] Julia Hartwig. Mówiąc nie tylko do siebie. Poematy prozą (z płytą CD). Warszawa: Wydawnictwo Sic! S. 33.
Hartwig Julia. 2003c. Fuga w popłochu. [In:] Julia Hartwig. Mówiąc nie tylko do siebie. Poematy prozą (z płytą CD). Warszawa: Wydawnictwo Sic! S. 55.
Hartwig Julia. 2003d. Posłowie. [In:] Julia Hartwig. Mówiąc nie tylko do siebie. Poematy prozą (z płytą CD). Warszawa: Wydawnictwo Sic! S. 141.
Hartwig Julia. 2003e. Poezja okruchów. [In:] Julia Hartwig. Mówiąc nie tylko do siebie. Poematy prozą (z płytą CD). Warszawa: Wydawnictwo Sic! S. 12 [także z tytułem-incipitem: Co mu ślina na język przyniesie].
Hartwig Julia. 2006. Podziękowanie za gościnę. Moja Francja. Gdańsk: Słowo/obraz terytoria.
Hartwig Julia. 2014a. Mówiąc nie tylko do siebie. [In:] Julia Hartwig. Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5. S. 221.
Hartwig Julia. 2014b. [Co mu ślina na język przyniesie]. [In:] Julia Hartwig. Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5. S. 127.
Hartwig Julia. 2014c. Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5.
Hartwig Julia. 2015. Dawać do siebie dostęp zachwytowi, wystąpienie z okazji nadania tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. [In:] Pochwała istnienia. Studia o twórczości Julii Hartwig. Red. Barbara Kulesza-Gulczyńska, Elżbieta Winiecka. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe. S. 7–18.
Hartwig Julia. 2022. Mól książkowy czuje się poetą. [In:] Równo z prawej. Antologia polskiego poematu prozą. Red. Jakub Kornhauser. Poznań: Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury. S. 35.
Hejmej Andrzej. 2022. Skryptoralność. Literatura w dobie społeczeństwa medialnego. Kraków: Universitas.
Jacob Max. 1945a. Derniers poèmes en vers et en prose. Paris : Gallimard.
Jacob Max. 1945b. Le Cornet à dés. Paris : Gallimard.
Jacob Max. 1983. Poematy prozą. Wyb. i posłowie Julia Hartwig. Przeł. Julia Hartwig, Adam Ważyk. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Kierc Bogusław. 2004. Wspaniały obłęd jasnego umysłu. „Kwartalnik Artystyczny”, nr 1. S. 134–136.
Kornhauser Jakub. 2022. Równo z prawej. [In:] Równo z prawej. Antologia polskiego poematu prozą. Red. Jakub Kornhauser. Poznań: Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury. S. 5–7.
Legeżyńska Anna. 2017. Julia Hartwig. Wdzięczność. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Michaux Henri. 1998. Œuvres complètes. Paris : Gallimard.
Michaux Henri. 2004. Seans z workiem oraz inne rady i przestrogi. Wyb., przekład i posłowie Julia Hartwig. Warszawa: Wydawnictwo Sic!
Puchalska Iwona. 2017. Muzyka w okolicznościach lirycznych. Zapisy słuchania muzyki w poezji polskiej XX i XXI wieku. Kraków: Księgarnia Akademicka.
Reverdy Pierre. 1948. Le livre de mon bord. Paris : Mercure de France.
Reverdy Pierre. 1949. Main d’œuvre. Paris : Mercure de France.
Reverdy Pierre. 1969a. Plupart du temps, I : 1915-1922. Paris : Gallimard.
Reverdy Pierre. 1969b. Plupart du temps, II : 1915-1922. Paris : Gallimard.
Reverdy Pierre. 1986. Poezje wybrane. Wyb., wstęp i przekład Julia Hartwig. Warszawa: PIW.
Ta dziwna instytucja zwana literaturą. Z Jacques’em Derridą rozmawia Derek Attridge. 1998. Przeł. Michał Paweł Markowski. „Literatura na Świecie”, nr 11/12. S. 176–225.
Tam gdzie mogę ścigać morze. Z poetką Julią Hartwig – rozmawia Wojciech Kass. 2004. „Topos”, nr 3–4. S. 9–25.
Telicki Marcin. 2009. „Układanka ze skrawków kulturowego dziedzictwa”: Błyski oraz Zwierzenia i błyski. [In:] Marcin Telicki. Poetycka antropologia Julii Hartwig. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie. S. 184–201.
Wybór wierszy poetów lubelskich. 1945. Lublin: Związek Zawodowy Literatów Polskich.
