POEMAT PROZĄ JAKO CIĄG OBRAZÓW SPRZED EPOKI KINEMATOGRAFU. OPISYWANIE BLAKNĄCEGO CIĄGU OD „NOCNEGO KACPRA" (1842) DO „ILUMINACJI" (1895)

Autor

DOI:

https://doi.org/10.26485/PP/2026/81/2

Słowa kluczowe:

Fantasmagoria, halucynacja, sen, Arthur Rimbaud, Aloysius Bertrand, zanikanie, rozpływające się widoki, intermedialność, prekino, temporalność

Abstrakt

Na początku XIX wieku wynalazki nowych narzędzi optycznych wstrząsają zwyczajnym obrazem świata, a poemat prozą stara się odzwierciedlić tę optyczną rewolucję, odrywając się od metrum i rymów, a także koncentrując się na wizualnej sile tekstu. Fantasmagoria Étienne’a-Gasparda Robertsona, przerażający pokaz latarni magicznych stworzony w Paryżu w latach 90. XVIII wieku, wiążąca się ze snami i pierwszym doświadczeniem kolei, stanowi punkt odniesienia w dziewiętnastowiecznej kulturze optycznej. Niniejszy artykuł pokazuje, w jaki sposób fuzja idei i obrazów, zainspirowana blaknięciem fantasmagorii, wzmacnia poetycki sposób tworzenia w Un Rêve [Sen] Aloysiusa Bertranda (1842) i Métropolitain [Metropolia] (1895) Arthura Rimbauda, dzięki charakterystycznej dla pierwszych poematów prozą próbie zakłócenia gatunku.

Biogram autora

Colline Charli - Université Bordeaux Montaigne / Eberhard Karls Universität Tübingen

Absolwentka Szkoły Administracji Publicznej Sciences Po Paris w zakresie stosunków europejskich, Freie Universität Berlin w zakresie nauk politycznych oraz Paris IV Sorbonne w zakresie literatury współczesnej. Jest badaczką w Centrum Badań Współpracy SFB 1391 „Andere Ästhetik”. Jej projekt doktorski finansuje Niemiecka Fundacja Badań Naukowych (Deutsche Forschungsgemeinschaft). Colline Charli jest też doktorantką w podwójnym dyplomie na Uniwersytecie Eberhard Karls w Tybindze oraz na Uniwersytecie Bordeaux Montaigne, afiliowaną przy jednostce badawczej 24142 Plurielles. Jej badania koncentrują się na zagadnieniach fantasmagorii i estetyki romantycznej w pierwszej połowie XIX wieku. Jest autorką dwóch artykułów poświęconych twórczości Théophile’a Gautiera.

Diplômée de l’école d’affaires publiques de Sciences Po Paris en affaires européennes, de la Freie Universität de Berlin en sciences politiques, de Paris IV Sorbonne en lettres modernes et de l’Université Eberhard Karls de Tübingen en littérature internationale, Colline Charli est collaboratrice scientifique et doctorante en littérature française à l’Université Eberhard Karls de Tübingen au sein du Centre de recherche collaborative SFB 1391 « Andere Ästhetik », financé par la Fondation allemande pour la recherche (Deutsche Forschungsgemeinschaft). Chargée de cours et doctorante en cotutelle à l’Université Bordeaux Montaigne, où elle est affiliée à l’unité de recherche 24142 Plurielles, ses travaux portent sur la fantasmagorie et l’esthétique romantique dans la première moitié du XIXe siècle. Elle est l’autrice de deux articles sur Théophile Gautier.

Bibliografia

Banda Daniel, Moure José. 2012. Avant le cinéma. L’œil et l’image. Paris : Armand Colin.

Bédouret-Larraburu Sandrine, Marcandier Christine. 2010. Gaspard de la Nuit d’Aloysius Bertrand. Neuilly-sur-Seine : Atlande.

Bertrand Aloysius. 1984. Nocny Kasper. Przeł. Jacek Trznadel. Warszawa: PIW.

Bertrand Aloysius. 2005. Gaspard de la nuit. Fantaisies à la manière de Rembrandt et de Callot. Éd. Jacques Bony. Paris : Flammarion.

Bourgeois Bertrand. 2020. Petits poèmes à voir. De la bambochade textuelle aux pochades en prose (1842-1948). Paris : Hermann.

Bivort Olivier. 1988. Notes sur le dérèglement d’un sens : la vue. « Parade Sauvage », n° 5. P. 9-19 [en ligne]. Protocole d’accès : https://www.jstor.org/stable/44780054 [30.04.2024].

Denis Richard. 2017. Lighting the Underground: London, 1863–1914. « Histoire urbaine », vol. 50, n° 3. P. 29-48 [en ligne]. Protocole d’accès : https://www.cairn.info/revue-histoire-urbaine-2017-3-page-29.htm [23.04.2024].

Gunning Tom. 2003. Fantasmagorie et fabrication de l’illusion : pour une culture optique du dispositif cinématographique. « Cinémas », vol. 14, n° 1. P. 67-89 [en ligne]. Protocole d’accès : https://www.erudit.org/fr/revues/cine/2003-v14-n1-cine751/008958ar.pdf [23.04.2024].

Hamon Philippe. 2002. Imageries. Littérature et image au XIXe siècle. Paris : Corti.

Houplain Arthur. 2019. Mimèsis, illusion et simulacre. Quelques réflexions sur les ombres chinoises du théâtre de Séraphin. « Revue Bertrand », n° 2. P. 63-75.

James Tony. 2001. Les hallucinés : « rêveurs tout éveillés » – ou à moitié endormis. [In:] Les arts de l’hallucination. Dir. Donata Pesenti Campagnoni, Paolo Tortonese. Paris : Presses de la Sorbonne Nouvelle. P. 15-32.

Le Men Ségolène. 2016. Vision in Locomotion. The “Train Effect” in the Visual Arts Its Anticipation in Phantasmagoria, and Its Continuation in Film. [In:] Vision in Motion – Streams of Sensation and Configurations of Time. Ed. Michael F. Zimmermann. Zurich: diaphanes. Pp. 111–130.

Mannoni Laurent. 1995. Le grand art de la lumière et de l’ombre. Archéologie du cinéma. Paris : Nathan.

Maury Alfred. 1848. Des hallucinations hypnagogiques ou des erreurs des sens dans l’état intermédiaire entre la veille et le sommeil. « Annales médico-psychologiques », t. 11. P. 26-40 [en ligne]. Protocole d’accès : https://archive.org/details/BIUSante_90152x1848x11/page/n29/mode/2up [30.04.2024].

Maury Alfred. 1853. Nouvelles observations sur les analogies des phénomènes du rêve et de l’aliénation mentale. « Annales médico-psychologiques », t. 5. P. 404-421 [en ligne]. Protocole d’accès : https://archive.org/details/BIUSante_90152x1853x05 [30.04.2024].

Murat Michel. 2013. L’art de Rimbaud. Nouvelle édition revue et augmentée. Paris : Corti.

Rimbaud Arthur. 1998. Sezon w piekle. Iluminacje. Przeł. Artur Międzyrzecki. Warszawa: Prószyński i S-ka.

Rimbaud Arthur. 1999. Poésies. Une saison en enfer. Illuminations. Éd. Louis Forestier. Paris : Gallimard.

Robertson Étienne-Gaspard. 1831. Mémoires récréatifs, scientifiques et anecdotiques du physicien-aéronaute. T. 1. Paris : Chez l’auteur et à la librairie de Wurtz [en ligne]. Protocole d’accès : https://archive.org/details/mmoiresrcratifss02 robe [23.04.2024].

Spencer Michael. 1968. A Fresh Look at Rimbaud’s Métropolitain. “Modern Humanities Research Association”, vol. 68, no. 4. Pp. 849–853 [en ligne]. Protocole d’accès : https://jstor.org/stable/3723743 [28.04.2024].

Steinmetz Jean-Luc. 1987. La lanterne magique de Rimbaud. « Rimbaud ou “la liberté libre”, acte du colloque de Charleville-Mézières des 11-13 septembre 1986 ». P. 97-108.

Sureau Eloise. 2008. Spectres, monstres et fantômes : Les Chants de Maldoror et le spectacle de la fantasmagorie. « Romance Quarterly», vol. 55, n° 2. P. 140-152 [en ligne]. Protocole d’accès : https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.3200/RQTR.55.2.140-152 [28.04.2024].

Tambling Jeremy. 2010. Trompe l’oeil Effects: Paris and London. « Synergies. Royaume-Uni et Irlande », n° 3. P. 197-209.

Védrine Hélène. 2010. Fausse monnaie et pantins. Le livre et ses simulacres dans Gaspard de la nuit. [In:] « Un livre d’art fantasque et vagabond ». Gaspard de la nuit d’Aloysius Bertrand. Dir. André Guyaux. Paris : Classiques Garnier. P. 115-147.

Vincent-Munnia Nathalie. 1996. Les Premiers Poèmes en prose : généalogie d'un genre dans la première moitié du dix-neuvième siècle français. Paris : Honoré Champion.

Wanlin Nicolas. 2010. Aloysius Bertrand, le sens du pittoresque. Rennes : Presses universitaires de Rennes.

Yoshida Noriko. 2010. Aloysius Bertrand et les fantaisies d’optique. [In:] « Un livre d’art fantasque et vagabond ». Gaspard de la Nuit d’Aloysius Bertrand. Dir. André Guyaux. Paris : Classiques Garnier. P. 11-42.

Opublikowane

2026-01-14

Jak cytować

Charli, C. (2026). POEMAT PROZĄ JAKO CIĄG OBRAZÓW SPRZED EPOKI KINEMATOGRAFU. OPISYWANIE BLAKNĄCEGO CIĄGU OD „NOCNEGO KACPRA" (1842) DO „ILUMINACJI" (1895). Prace Polonistyczne, 81. https://doi.org/10.26485/PP/2026/81/2

Numer

Tom 81 (2026): Od poematu prozą do slamu: o ewolucji opowieści poetyckiej od XIX do XXI wieku

Dział

I. RODOWODY POETYCKIEJ OPOWIEŚCI: POEMAT PROZĄ I WIEK XIX - ARTYKUŁY

Licencja

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.