“SPEAKING NOT ONLY TO ONESELF”: THE PROSE POEM AND THE VOICE OF JULIA HARTWIG
DOI:
https://doi.org/10.26485/PP/2026/81/13Keywords:
Julia Hartwig, prose poem, voice, listening, acousmatic cultureAbstract
This article presents a study of Julia Hartwig’s original concept of prose poetry and a distinctive form of her literary miniatures, revealing the significance of voice (the practice of speech) and the vocality. It focuses on the intermedial discourse and co-creation of the record, and the intermedial interpretation of the double archive of literature, set against the tradition of prose poetry. Central to this study is the poetry collection Mówiąc nie tylko do siebie. Poematy prozą [Speaking Not Only to Oneself: Prose Poems], and especially its title poem, presented in three different versions (in Wiersze wybrane [Selected Poems] from 2014, accompanied by the author’s voice recording). Hejmej’s findings concerning the significance of Hartwig’s vocal rendition and the significance of her strategy help rethink her literary miniatures. The proposed interpretation of the “poetry of fragments” reveals, first of all, the complex status of Hartwig’s prose poems, while, at the same time, serving as an important point of reference for her broader concept of poetry; secondly, in a wider context, it sheds light on the problem of intermedia literature in today’s acousmatic culture.
References
Anthologie du poème en prose. 1946. Préface et choix Maurice Chapelan. Paris : René Julliard.
Apollinaire Guillaume. 1916. Le Poète assassiné. Paris : L'Edition, Bibliothèque des Curieux.
Apollinaire Guillaume. 1965. Œuvres poétiques. Paris : Editions Gallimard.
Apollinaire Guillaume. 1966. Poeta zamordowany. Przeł. Julia Hartwig, Artur Międzyrzecki. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Apollinaire Guillaume. 1973. Nowe przekłady. Przeł. Julia Hartwig, Artur Międzyrzecki. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Apollinaire Guillaume. 1994. Piosenka niekochanego i inne wiersze. Przeł., oprac. i poprzedzili przedmową Julia Hartwig, Artur Międzyrzecki. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Błyski o Julii Hartwig. 2004. „Topos”, nr 3–4. S. 27–39 (komentarze Tadeusza Żukowskiego: s. 38–39).
Cendrars Blaise. 1947. Poésies complètes. Paris : Denoël.
Cendrars Blaise. 1962. Poezje. Red. Adam Ważyk. Przeł. Julia Hartwig, Adam Ważyk. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Clüver Claus. 2007. Intermediality and Interarts Studies. [In:] Changing Borders: Contemporary Positions in Intermediality. Eds Jens Arvidson, Mikael Askander, Jørgen Bruhn, Heidrun Führer. Lund: Intermedia Studies Press. Pp. 19–37.
Clüver Claus. 2022. Intermedialność i „interarts studies”. Przeł. Aleksandra Szczepan. [In:] Literatura światowa i przekład. Historie i teorie nowoczesnej komparatystyki od szkoły amerykańskiej do biohumanistyki. Red. Tomasz Bilczewski, Andrzej Hejmej, Ewa Rajewska. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. S. 639–661.
Derrida Jacques. 1992. “This Strange Institution Called Literature”: An Interview with Jacques Derrida. [In:] Acts of Literature. Ed. Derek Attridge. New York–London: Routledge. Pp. 33–75.
Derrida Jacques. 2009. « Cette étrange institution qu’on appelle la littérature ». [In:] Derrida d’ ici, Derrida de là. Dir. Thomas Dutoit, Philippe Romanski. Paris: Galilée. P. 253-292.
Dilthey Wilhelm. 1910 [1905]. Das Erlebnis und die Dichtung. Ed. III. Leipzig: B.G. Teubner.
Dolar Mladen. 2006. A Voice and Nothing More. Cambridge, MA–London: MIT Press.
Głowiński Michał. 1956. Liryka Julii Hartwig. „Twórczość”, nr 8. S. 158–161.
Hartwig Julia. 1980. [Co mu ślina na język przyniesie]. [In:] Julia Hartwig. Chwila postoju. Kraków: Wydawnictwo Literackie. S. 27.
Hartwig Julia. 1992. Mówiąc nie tylko do siebie. [In:] Julia Hartwig. Czułość. Kraków: Wydawnictwo Znak. S. 67.
Hartwig Julia. 2003a. Mówiąc nie tylko do siebie. Poematy prozą (z płytą CD). Warszawa: Wydawnictwo Sic!
Hartwig Julia. 2003b. Mówiąc nie tylko do siebie. [In:] Julia Hartwig. Mówiąc nie tylko do siebie. Poematy prozą (z płytą CD). Warszawa: Wydawnictwo Sic! S. 33.
Hartwig Julia. 2003c. Fuga w popłochu. [In:] Julia Hartwig. Mówiąc nie tylko do siebie. Poematy prozą (z płytą CD). Warszawa: Wydawnictwo Sic! S. 55.
Hartwig Julia. 2003d. Posłowie. [In:] Julia Hartwig. Mówiąc nie tylko do siebie. Poematy prozą (z płytą CD). Warszawa: Wydawnictwo Sic! S. 141.
Hartwig Julia. 2003e. Poezja okruchów. [In:] Julia Hartwig. Mówiąc nie tylko do siebie. Poematy prozą (z płytą CD). Warszawa: Wydawnictwo Sic! S. 12 [także z tytułem-incipitem: Co mu ślina na język przyniesie].
Hartwig Julia. 2006. Podziękowanie za gościnę. Moja Francja. Gdańsk: Słowo/obraz terytoria.
Hartwig Julia. 2014a. Mówiąc nie tylko do siebie. [In:] Julia Hartwig. Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5. S. 221.
Hartwig Julia. 2014b. [Co mu ślina na język przyniesie]. [In:] Julia Hartwig. Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5. S. 127.
Hartwig Julia. 2014c. Wiersze wybrane. Kraków: Wydawnictwo a5.
Hartwig Julia. 2015. Dawać do siebie dostęp zachwytowi, wystąpienie z okazji nadania tytułu doktora honoris causa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. [In:] Pochwała istnienia. Studia o twórczości Julii Hartwig. Red. Barbara Kulesza-Gulczyńska, Elżbieta Winiecka. Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe. S. 7–18.
Hartwig Julia. 2022. Mól książkowy czuje się poetą. [In:] Równo z prawej. Antologia polskiego poematu prozą. Red. Jakub Kornhauser. Poznań: Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury. S. 35.
Hejmej Andrzej. 2022. Skryptoralność. Literatura w dobie społeczeństwa medialnego. Kraków: Universitas.
Jacob Max. 1945a. Derniers poèmes en vers et en prose. Paris : Gallimard.
Jacob Max. 1945b. Le Cornet à dés. Paris : Gallimard.
Jacob Max. 1983. Poematy prozą. Wyb. i posłowie Julia Hartwig. Przeł. Julia Hartwig, Adam Ważyk. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Kierc Bogusław. 2004. Wspaniały obłęd jasnego umysłu. „Kwartalnik Artystyczny”, nr 1. S. 134–136.
Kornhauser Jakub. 2022. Równo z prawej. [In:] Równo z prawej. Antologia polskiego poematu prozą. Red. Jakub Kornhauser. Poznań: Wydawnictwo Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej i Centrum Animacji Kultury. S. 5–7.
Legeżyńska Anna. 2017. Julia Hartwig. Wdzięczność. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Michaux Henri. 1998. Œuvres complètes. Paris : Gallimard.
Michaux Henri. 2004. Seans z workiem oraz inne rady i przestrogi. Wyb., przekład i posłowie Julia Hartwig. Warszawa: Wydawnictwo Sic!
Puchalska Iwona. 2017. Muzyka w okolicznościach lirycznych. Zapisy słuchania muzyki w poezji polskiej XX i XXI wieku. Kraków: Księgarnia Akademicka.
Reverdy Pierre. 1948. Le livre de mon bord. Paris : Mercure de France.
Reverdy Pierre. 1949. Main d’œuvre. Paris : Mercure de France.
Reverdy Pierre. 1969a. Plupart du temps, I : 1915-1922. Paris : Gallimard.
Reverdy Pierre. 1969b. Plupart du temps, II : 1915-1922. Paris : Gallimard.
Reverdy Pierre. 1986. Poezje wybrane. Wyb., wstęp i przekład Julia Hartwig. Warszawa: PIW.
Ta dziwna instytucja zwana literaturą. Z Jacques’em Derridą rozmawia Derek Attridge. 1998. Przeł. Michał Paweł Markowski. „Literatura na Świecie”, nr 11/12. S. 176–225.
Tam gdzie mogę ścigać morze. Z poetką Julią Hartwig – rozmawia Wojciech Kass. 2004. „Topos”, nr 3–4. S. 9–25.
Telicki Marcin. 2009. „Układanka ze skrawków kulturowego dziedzictwa”: Błyski oraz Zwierzenia i błyski. [In:] Marcin Telicki. Poetycka antropologia Julii Hartwig. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie. S. 184–201.
Wybór wierszy poetów lubelskich. 1945. Lublin: Związek Zawodowy Literatów Polskich.
