Moja wdzięczność wobec najmocniejszej tradycji analitycznej. Kilka uwag na temat wagi pracy badawczej Harveya Sacksa dla socjologii procesualnej
DOI:
https://doi.org/10.26485/PS/2026/75.1/4Słowa kluczowe:
Harvey Sacks, analiza konwersacyjna, ormalne uporządkowanie zjawisk społecznych, analiza dwuwarstwowa, socjologia procesualnaAbstrakt
Badania Harveya Sacksa wprowadziły nowy „nawyk obserwacyjny” patrzenia na procesy społeczne i pracę interakcyjną (ang. interaction work) jako wyrażoną poprzez aktywność językową. Nawyk ten kładł nacisk na formalne cechy procesów społecznych, które zazwyczaj uznawane były przez socjologię głównego nurtu za oczywiste i dlatego nie stanowiły przedmiotu jej namysłu. Chodzi o takie zjawiska jak: (a) sekwencyjny porządek powiązanych ze sobą aktywności społecznych, (b) sekwencyjny porządek rozmowy jako interakcji, (c) czasowość i historia społecznych procesów interakcji, (d) urządzenia kategoryzacyjne (ang. categorization devices) i czynności związane z kategorią (ang. category bound activities), (e) formalnie uporządkowany aparat procesualnych zjawisk i mechanizmów społecznych, (f) impet i zobowiązanie, czyli „moc” wywierana poprzez stosowanie formalnie uporządkowanego aparatu.
Uprawiając analizę konwersacyjną Sacks pochłonięty był niezwykle twórczą eksploracją pierwszej warstwy analizy, która dotyczyła formalnego porządku zjawisk zachodzących w dziejącej się krok po kroku rozmowie. Jednakże w ramach przykładów prezentowanych podczas wykładów Sacks napomykał o możliwości prowadzenia drugiej warstwy analizy. W tej kwestii intrygowała go kultura jako „aparat generowania rozpoznawalnych działań” [Sacks 1992: 226]. Koncepcja ta mogłaby przypominać procesualnie zorientowanych badaczy społecznych, a nie tylko lingwistów, o nieprzemijającej doniosłości eksploracji Sacksa w jego analizie konwersacyjnej i jego wczesnych pracach.
Bibliografia
Sacks Harvey. 1966. The search for help: No one to turn to. Ph.D. dissertation, Department of Sociology, University of California, Berkeley.
Sacks Harvey. 1992. Lectures on conversation I. Oxford: Basil Blackwell.
Schütze Fritz. 1978. Strategische Interaktion im Verwaltungsgericht. Eine soziolinguistische Analyse zum Kommunikationsverlauf im Verfahren zur Anerkennung als Wehrdienstverweigerer. In: Schriften der Vereinigung für Rechtssoziologie. Bd. 2. Interaktion vor Gericht. W. Hassemer, W. Hoffmann-Riem, M. Weiss (eds.). 19–100. Baden-Baden: Nomos.
Schütze Fritz. 2008. “Biography analysis on the empirical base of autobiographical narratives: How to analyse autobiographical narrative interviews”. European Studies on Inequalities and Social Cohesion. Part One, 1/2: 153–242. https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:0168-ssoar-105818-8. Part Two, 3/4: 6–77. https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:0168-ssoar-105778-3.
Schütze Fritz. 2016. Sozialwissenschaftliche Prozessanalyse. Grundlagen der qualitativen Sozialforschung (ed. by W. Fiedler and H. Krüger). Verlag Barbara Budrich: Opladen.
