Sacks jako lingwista
DOI:
https://doi.org/10.26485/PS/2026/75.1/5Słowa kluczowe:
Harvey Sacks, lingwistyka, wyrażenia okazjonalne, wspólnie wytwarzane wypowiedzi, zaimki osobowe, gramatyka konwersacjiAbstrakt
Prawdziwie oryginalni myśliciele nie znają granic dyscyplin naukowych. Sacks jest powszechnie uważany za socjologa zainteresowanego głównie pytaniem o to, jak możliwy jest porządek społeczny. Jednakże, badając to, jak działa organizacji społecznej Sacks szybko odkrył, że język (jako wyrażenia okazjonalne) gra decydującą rolę jako nieodzowny czynnik umożliwiający organizację społeczną i powinien być dokładnie obserwowany i analizowany. W tym celu Sacks niemal w każdym ze swoich wykładów dokłada wielkich starań, by pokazać, jak najbardziej zwyczajne skrawki języka często okazują się oddziaływać na sposoby, których uprzednio nie zauważano ani się ich nie domyślano. Poprzez łączenie Sacksa z kategorią „lingwista” nie zamierzamy zaszufladkować prekursora, którego nie da się wpisać w jakąkolwiek kategorię. Naszym celem jest natomiast wykazanie, że w wielce oryginalnym dziele Sacksa nadal odnaleźć można liczne ważne i prawdziwie cenne elementy. W ramach tego artykułu ograniczamy się do dwóch spośród przełomowych idei Sacksa na temat gramatyki. Chodzi tu o wspólnie wytwarzane wypowiedzi oraz o zaimki osobowe.
Bibliografia
Bhat Darbhe N.S. 2004. Pronouns. Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780199230242.001.0001.
Bilmes Jack. 2020. From ethnosemantics to occasioned semantics: The transformative influence of Harvey Sacks. In: On Sacks: Methodology, materials, and inspirations. R.J. Smith, R. Fitzgerald, W. Housley (eds.). 47–61. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429024849.
Bresnan Joan, Ash Asudeh, Ida Toivonen, Stephen Wechsler. (eds.). 2015. Lexical-functional syntax. West Sussex: John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/9781119105664.
Brown Roger, Albert Gilman. 1968. The pronouns of power and solidarity. In: Readings in the sociology of language. J.A. Fishman (ed.). 252–275. Berlin, Boston: De Gruyter Mouton. https://doi.org/10.1515/9783110805376.252.
Button Graham, Michael Lynch, Wes Sharrock. 2022. Ethnomethodology, conversation analysis and constructive analysis: On formal structures of practical action. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003220794.
Chomsky Noam. 1981. Lectures on government and binding: The Pisa lectures. Dordrecht, Holland; Cinnaminson: Foris Publications.
Couper-Kuhlen Elizabeth, Margret Selting. 2017. Interactional linguistics: Studying language in social interaction. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781139507318.
Dik Simon C. 1989. The theory of functional grammar. vol. 2. Berlin, New York: Mouton de Gruyter.
Fairclough Norman. 1989. Language and power. London: Longman.
Fairclough Norman. 1995. Media Discourse. London: Edward Arnold.
Fitzgerald Richard. 2019. “The data and methodology of Harvey Sacks: Lessons from the archive”. Journal of Pragmatics 143: 205–214. https://doi.org/10.1016/J.PRAGMA.2018.04.005.
Ford Cecilia E., Barbara A. Fox, Sandra A. Thompson. 1996. “Practices in the construction of turns: The TCU revisited”. Pragmatics 6(3): 427–454. https://doi.org/10.1075/prag.6.3.07for.
Ford Cecilia E., Sandra A. Thompson. 1996. Interactional units in conversation: Syntactic, intonational, and pragmatic resources for the management of turns. In: Interaction and grammar. E. Ochs, E.A. Schegloff, S.A. Thompson (eds). 134–184. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511620874.
Gardelle Laure, Sandrine Sorlin. (eds). 2015. The pragmatics of personal pronouns. Amsterdam: John Benjamins. https://doi.org/10.1075/slcs.171.
Garfinkel Harold, Harvey Sacks. 1970. On formal structures of practical actions. In: Theoretical sociology: Perspectives and development. J.C. McKinney, E.A. Tiryakian (eds.). 337–366. New York, NY: Appleton Century Crofts. (Reprinted in Ethnomethodological studies of work, edited by Harold Garfinkel, London: Routledge, 1986). https://doi.org/10.4324/9781315178752.
Garfinkel Harold. 1996. “Ethnomethodology’s program”. Social Psychology Quarterly 59(1): 5–21. https://doi.org/10.2307/2787116.
Goodwin Charles. 2018. Co-operative action. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781139016735.
Halliday Michael A.K. 1985. An introduction to functional grammar. 3rd ed. London: Routledge.
Halliday Michael A.K., Ruqaiya Hasan. 1976. Cohesion in English. London: Longman. https:// doi.org/10.4324/9781315836010.
Heritage John. 1984. Garfinkel and ethnomethodology. Cambridge: Polity Press.
Heritage John, Rod Watson. 1979. Formulations as conversational objects. In: Everyday language: Studies in ethnomethodology. G. Psathas (ed.). 123–162. New York: Irvington.
Huang C.-T. James. 1989. Pro drop in Chinese: A generalized control approach. In: The null subject parameter. O.A. Jaeggli, K.J. Safir (eds.). 185–214. Dordrecht: Kluwer Academic Publishers. https://doi.org/10.1007/978-94-009-2540-3_6.
Jalabneh Atef M. 2022. “PRO vs pro in Arabic syntax: Theoretical analysis”. Theory and Practice in Language Studies 12(7): 1271–1277. https://doi.org/10.17507/tpls.1207.04.
Lerner Gene H. 2004. Collaborative turn sequences. In: Conversation analysis: Studies from the first generation. G.H. Lerner (ed.). 225–256 Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1017/S0047404506350348.
Lyons John. 1977. Semantics. vol. 2. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511620614.
McCawley James D. 1982. Thirty million theories of grammar. Chicago: University of Chicago Press.
Mühlhäusler Peter, Rom Harré. 1990. Pronouns and people: The linguistic construction of social and personal identity. Oxford, Massachusetts: Basil Blackwell.
Sacks Harvey. 1984. Notes on methodology. In: Structures of social action: Studies in conversation analysis. J.M. Atkinson, J. Heritage (eds.). 21–27. Cambridge: Cambridge University Press.
Sacks Harvey. 1992. Lectures on conversation. vols. I & II. Oxford: Blackwell Publishing.
Sacks Harvey, Emanuel A. Schegloff, Gail Jefferson. 1974. A simplest systematics for the organization of turn-taking for conversation. Language 50(4): 696–735. https://doi.org/10.2307/412243.
Saussure, Ferdinand de. 1959. Course in general linguistics. C. Bally, A. Sechehaye (eds.). W. Baskin (trans.). New York: Philosophical Library.
Schegloff Emanuel A. 1972. Notes on a conversational practice: Formulating place. In: Studies in social interaction. D. Sudnow (ed.). 75–119. New York: Free Press.
Schegloff Emanuel A. 1982. Discourse as in interactional achievement: some uses of “uh huh” and other things that come between sentences. In: Analyzing discourse: Text and talk. D. Tannen (ed.). 71–93. Georgetown: Georgetown University Press.
Schegloff Emanuel A. 1991. Conversation analysis and socially shared cognition. In: Perspectives on socially shared cognition. L. Resnick, J.M. Levine, S.D. Teasley (eds.). 150–171. Washington: American Psychological Association. https://doi.org/10.1037/10096-007.
Schegloff Emanuel A. 1992a. Introduction. In: Harvey Sacks: Lectures on conversation. G. Jefferson (ed.). vol. 2, ix–lii. Oxford: Basil Blackwell.
Schegloff Emanuel A. 1992b. “Repair after next turn: The last structurally provided defense of intersubjectivity in conversation”. American Journal of Sociology 97(5): 1295–1345. https://doi.org/10.1086/229903.
Schegloff Emanuel A. 1996. Turn organization: One intersection of grammar and interaction. In: Interaction and grammar. E. Ochs, E.A. Schegloff, S.A. Thompson (eds.). 52–133. Cambridge: Cambridge University. https://doi.org/10.1017/CBO9780511620874.
Smith Robin J., Richard Fitzgerald, William Housley. 2020. On Sacks: Methodology, materials, and inspirations. In: On Sacks. R.J. Smith, R. Fitzgerald, W. Housley (eds.). 1–11. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780429024849.
Wales Katie. 1996. Personal pronouns in present-day English. Cambridge: Cambridge University Press.
Watson Rod. 1987. Interdisciplinary considerations in the analysis of pro-terms. In: Talk and social organisation. G. Button, J. Lee (eds.). 261–289. Clevedon: Multilingual Matters. https://doi.org/10.21832/9781800418226-013.
Watson Rod. 2009. Harvey Sacks. In: The pragmatics of interaction. S. D’hondt, J.-O. Östman, J. Verschueren (eds.), 206–214. Amsterdam: John Benjamins. https://doi.org/10.1075/hop.9.sac1.
