Nabór tekstów: Być osobą z (nie)pełnosprawnością: współczesne definicje, wsparcie i bariery
Nabór tekstów do zeszytu tematycznego: Być osobą z (nie)pełnosprawnością: współczesne definicje, wsparcie i bariery
Redaktorki zeszytu:
Kalina Kukiełko, Uniwersytet Szczeciński, Polska
Ellen McKinney, University of Alabama, USA
Redakcja „Przeglądu Socjologicznego” zaprasza do nadsyłania tekstów do zeszytu tematycznego poświęconego socjologii niepełnosprawności. W szczególności chodzi o krytyczną analizę społecznych wymiarów niepełnosprawności, obejmującą to, w jaki sposób jest ona konstruowana, postrzegana, doświadczana i kwestionowana w różnych kontekstach kulturowych, instytucjonalnych i politycznych. Zamiast ujmować niepełnosprawność wyłącznie jako stan ludzkiego ciała, chcemy pokazać, że to normy społeczne, wartości oraz relacje władzy w istotny sposób ją kształtują. Badania socjologiczne pokazują, jak społeczeństwa definiują i reagują na różnice cielesne i poznawcze, często utrwalając wykluczenie i nierówność, podczas gdy społeczności osób z niepełnosprawnościami podważają te narracje i działają na rzecz praw, uznania oraz bardziej inkluzywnej przyszłości.
W planowanym zeszycie oferujemy przestrzeń do wielowymiarowej, interdyscyplinarnej debaty nad współczesnym rozumieniem, badaniem i analizą „niepełnosprawności” w naukach społecznych. Pragniemy przyjrzeć się między innymi temu, co dziś kształtuje tożsamość osób z niepełnosprawnościami, kto i jakie instytucje zapewniają im najistotniejsze formy wsparcia oraz jakie mechanizmy wykluczenia wciąż utrudniają ich codzienne funkcjonowanie. Szczególną uwagę poświęcimy zarówno dobrze znanym barierom (architektonicznym, komunikacyjnym i kulturowym), jak i nowym wyzwaniom wynikającym na przykład z postępującej cyfryzacji wielu aspektów życia społecznego i zawodowego.
Interesują nas również analizy dotyczące odejścia od medycznego modelu niepełnosprawności na rzecz modeli społecznych i biopsychospołecznych. Zachęcamy do sięgania do różnych ram teoretycznych i standardów, w tym Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia oraz jej wersji – Dzieci i Młodzież (ICF, ICF-CY, Światowa Organizacja Zdrowia), Kryteriów Diagnostycznych Zaburzeń Psychicznych (DSM-5-TR, Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne), a także Konwencji Narodów Zjednoczonych o Prawach Osób Niepełnosprawnych (KPON). Przyjrzymy się również praktykom wsparcia, takim jak oddolne sieci samoorganizacji i aktywizm obywatelski osób z niepełnosprawnościami, a także innowacyjnym technologiom wspomagającym, w tym rozwiązaniom opartym na sztucznej inteligencji (AI) oraz modelom opieki zakorzenionym w prawach człowieka.
Technologia i sztuczna inteligencja stają się coraz ważniejszymi elementami współczesnego życia społecznego. Zachęcamy do krytycznej refleksji nad tym, w jaki sposób AI i technologie wspomagające mogą zwiększać dostępność i autonomię, ale jednocześnie stawiamy pytania: czy są one tworzone z udziałem osób z niepełnosprawnościami, czy chronią prywatność oraz czy wzmacniają, a może ograniczają sprawczość? Interesują nas analizy ukazujące zarówno potencjał, jak i ryzyka związane z tymi rozwiązaniami, w tym z wykorzystaniem AI w badaniach nad niepełnosprawnością. Chcemy również przyjrzeć się aktualnym praktykom badawczym, a zwłaszcza użyciu AI do gromadzenia i analizy danych. W tym kontekście szczególnie cenne są głosy osób z niepełnosprawnościami: interesują nas wyniki badań ilościowych i jakościowych, podejścia oparte na narracjach autoetnograficznych, obserwacji uczestniczącej oraz metodach partycypacyjnych, które pozwolą pokazać, czym rzeczywiście jest bycie osobą z (nie)pełnosprawnością we współczesnym świecie.
Zapraszamy do nadsyłania tekstów ujmujących niepełnosprawność z perspektywy socjologicznej w całej jej różnorodności. Interesują nas zarówno analizy zakorzenione w krytycznych studiach nad niepełnosprawnością i perspektywie intersekcjonalnej, jak i prace z zakresu polityki społecznej, socjologii kultury czy analiz instytucjonalnych. Zachęcamy do przesyłania artykułów o charakterze zarówno teoretycznym, jak i empirycznym.
Sugerowane obszary badawcze:
- Społeczna konstrukcja niepełnosprawności i normatywności
- Niepełnosprawność a intersekcjonalność (płeć, rasa, klasa, seksualność)
- Niepełnosprawność w teorii społecznej
- Historyczne i porównawcze ujęcia niepełnosprawności
- Definicje i klasyfikacje niepełnosprawności
- Instytucjonalne reakcje na niepełnosprawność (edukacja, opieka zdrowotna, rynek pracy)
- Dostępność i projektowanie inkluzywne (środowiska miejskie, cyfrowe, modowe)
- Aktywizm i ruchy społeczne osób z niepełnosprawnościami
- Reprezentacje niepełnosprawności w mediach i kulturze
- Prawa osób z niepełnosprawnościami i analiza polityk publicznych
- Doświadczenia osób z niepełnosprawnościami w życiu codziennym
- Kultura materialna i technologie wspomagające
- Dostępność cyfrowa i uczestnictwo online
- Niepełnosprawność a sport i rekreacja
- Praca, zatrudnienie i uczestnictwo ekonomiczne
- Sprawiedliwość wobec osób z niepełnosprawnościami i perspektywy transnarodowe
• Nowe wyzwania i możliwości w studiach nad niepełnosprawnością
• Badania i analizy dotyczące niepełnosprawności - Niepełnosprawność a sztuczna inteligencja
Język publikacji: angielski
Prosimy o nadsyłanie tekstów do 31 maja 2026 roku na następujące adresy e-mail na dwa adresy:
przegladsocjologiczny@gmail.com
Prosimy przygotować tekst zgodnie z wytycznymi dla autorów:
https://journals.ltn.lodz.pl/Przeglad-Socjologiczny/information/authors
Zeszyt powstaje pod patronatem Sekcji Socjologii Niepełnosprawności Polskiego Towarzystwa Socjologicznego.
