Epos dla klasy średniej? Mieszczańskie genealogie w "Księgach Jakubowych" Olgi Tokarczuk

Autor

DOI:

https://doi.org/10.26485/ZRL/2026/69.1/13

Słowa kluczowe:

Polish middle class, middlebrow literature, Olga Tokarczuk, bourgeois genealogy, post-1989 Polish literature

Abstrakt

Olga Tokarczuk’s work has often been situated within the horizon of the Polish middle class — as literature read by, addressed to, or symbolically legitimizing this social formation. Such claims, widespread in journalism and literary criticism, rarely lead to systematic analyses of the texts themselves as sites where bourgeois imagination and narratives of origin are produced. This article reverses that perspective by reading Tokarczuk’s prose not merely as a product of middle-class taste but as a space in which the genealogy and symbolic legitimation of the contemporary Polish middle class are constructed. The first part reconstructs critical interpretations that frame Tokarczuk as a representative of “middlebrow prose” and connects them to transformations in the literary field after 1989, including the rise of a new bourgeois readership and the marketization of literary production. Drawing on sociological approaches to literature and class, the article situates Tokarczuk within a broader process in which writers negotiate cultural, symbolic, and economic capital while addressing both intelligentsia and popular audiences. The second part turns to the problem of “bourgeois genealogies” in post-socialist literature and interprets Tokarczuk’s work as an attempt to identify historical figures and foundational scenes for the contemporary middle class. This tendency culminates in The Books of Jacob (2014), read here as an alternative epic of modern bourgeois subject formation set in the heterogeneous, multicultural Poland of the eighteenth century. The novel participates in the long-term symbolic production of the Polish middle class by negotiating its past, ethos, and place within modernity.

Liczba pobrań

Brak danych dotyczących pobrań.

Bibliografia

Antonik Dominik (2024), Sława literacka, albo nowe reguły sztuki. Studia z socjologii i ekonomii literatury, TAiWPN Universitas, Kraków.

Browarny Wojciech (2007), Mieszczańska ikonosfera w powieściach Stefana Chwina, Pawła Huellego i Olgi Tokarczuk, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń.

Czapliński Przemysław (2009), Polska do wymiany. Późna nowoczesność i nasze wielkie narracje, W.A.B., Warszawa.

Czapliński Przemysław (2024), Rozbieżne emancypacje. Przewodnik po prozie 1976–2020, Wydawnictwo Literackie, Kraków.

Jacyno Małgorzata, Szemplińska Zofia, Możański Maciej (2025), Nowi misjonarze starych elit, „Kontakt”, 10 stycznia, https://magazynkontakt.pl/jacyno-nowi-misjonarze-starych-elit [dostęp: 15.02.2026].

Kaczmarski Paweł (2018), Opowiadania mizerne, „Mały Format” nr 07–08, https://malyformat.com/2018/08/opowiadania-mizerne [dostęp: 15.02.2026].

Kaczmarski Paweł (2020), Zaczarowanie, samokształcenie i mądrość ze Wschodu, „Nowy Napis Co Tydzień”, 16 kwietnia, https://nowynapis.eu/tygodnik/nr-45/artykul/zaczarowaniesamoksztalcenie-i-madrosc-ze-wschodu [dostęp: 15.02.2026].

Kasperek Andrzej (2022), Ezoteryzm jako problem socjologiczny. Socjologia ezoteryzmu — socjologia religii — socjologia duchowości: wspólne i różne pola badawcze, wzajemne relacje, „Uniwersyteckie Czasopismo Socjologiczne” t. 2, nr 30, DOI: 10.21697/ucs.2022.30.2.05.

Kusiak Paweł (2020), W stronę wyjścia, „Nowy Napis Co Tydzień”, 21 maja, https://nowynapis.eu/tygodnik/nr-50/artykul/w-strone-wyjscia [dostęp: 15.02.2026].

Leder Andrzej (2014), Prześniona rewolucja. Ćwiczenie z logiki historycznej, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.

Leder Andrzej (2016), Nienapisana epopeja. Kilka uwag i zapomnianym wyzwoleniu, „Teksty Drugie” nr 6.

Lipszyc Adam (2018), Czerwone listy. Eseje frankistowskie o literaturze polskiej, Austeria, Kraków.

Lipszyc Adam (2019), Melancholia zbawienia, „Dwutygodnik” nr 265, www.dwutygodnik.com/artykul/5574-melancholia-zbawienia.html [dostęp: 20.05.2026].

Miłkowski Tomasz (2016), Anty-Sienkiewicz albo wróg publiczny, „Dziennik Trybuna” nr 155.

Mirowski Mikołaj (2015), Lewicy strach przed historią, „Tygodnik Powszechny” nr 33, 9 sierpnia, www.tygodnikpowszechny.pl/lewicy-strach-przed-historia-29529 [dostęp: 15.02.2025].

Olędzka Maria (2021), Rozbieżności i ich skutki, czyli kilka słów o światopoglądzie wpisanym w „Księgi Jakubowe” Olgi Tokarczuk, „Roczniki Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie” t. 39, nr 1, DOI: 10.17951/ff.2021.39.1.219-237.

Pekaniec Anna (2024), Literatura awansu społecznego. Uwagi wstępne, „Konteksty Kultury” z. 4, DOI: 10.4467/23531991KK.24.033.21265.

Plata Tomasz (2024), Czułość nas rozszarpie. Olga Tokarczuk i współczesne przygody nierozumu, Austeria, Kraków.

Pospiszyl Michał (2021), Zacieraj ślady!, „Mały Format” nr 07–08, https://malyformat.com/2021/07/zacieraj-slady [dostęp: 15.02.2026].

Rowiński Tomasz (2019), O czym i dla kogo pisze Olga Tokarczuk?, „Teologia Polityczna”, 9 grudnia, https://teologiapolityczna.pl/tomasz-rowinski-o-czym-i-dla-kogo-pisze-olgatokarczuk [dostęp: 15.02.2026].

Szczuka Kazimiera (2014), Okruchy światła, „Krytyka Polityczna”, 8 grudnia, https://krytykapolityczna.pl/kultura/szczuka-o-ksiegach-jakubowych-okruchy-swiatla [dostęp: 30.04.2026].

Świerkosz Monika (2020), Strategie ocalania, „Dwutygodnik.com” nr 294, www.dwutygodnik.com/artykul/9231-strategie-ocalania.html [dostęp: 15.02.2026].

Tokarczuk Olga (2014), Księgi Jakubowe albo Wielka Podróż przez siedem granic, pięć języków i trzy duże religie, nie licząc tych małych. Opowiadana przez zmarłych, a przez autorkę dopełniona metodą koniektury, z wielu rozmaitych ksiąg zaczerpnięta, a także wspomożona imaginacją, która to jest największym naturalnym darem człowieka, Wydawnictwo Literackie, Kraków.

Tokarczuk Olga, Sierakowski Sławomir (2015), Pomiędzy Polakami i Nie-Polakami, „Krytyka Polityczna”, 5 października, https://krytykapolityczna.pl/kultura/nike-dla-tokarczuk [dostęp: 15.02.2026].

Uniłowski Krzysztof (2006), Granice nowoczesności: proza polska i wyczerpanie modernizmu, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice.

Uniłowski Krzysztof (2008), Proza jako pedagogika społeczna. Przypadek „Domu dziennego, domu nocnego” Olgi Tokarczuk [w:] Dwadzieścia lat literatury polskiej 1989–2009. Idee, ideologie, metodologie, red. A. Galant, I. Iwasiów, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin.

Wielgosz Przemysław, Tosiek Antonina (2022), Sprawa chłopska a mainstream, „Czas Kultury” nr 4, https://czaskultury.pl/artykul/sprawa-chlopska-a-mainstream [dostęp: 15.02.2026].

Żurek Łukasz (2015), Spojrzenie z dystansu, „Dwutygodnik” nr 152, www.dwutygodnik.com/artykul/5704-spojrzenie-znbspdystansu.html [dostęp: 20.05.2026].

Pobrania

Opublikowane

2026-06-18

Jak cytować

Nowacki, J. (2026). Epos dla klasy średniej? Mieszczańskie genealogie w "Księgach Jakubowych" Olgi Tokarczuk. Zagadnienia Rodzajów Literackich, 69(1). https://doi.org/10.26485/ZRL/2026/69.1/13

Numer

Dział

Temat Numeru — Eseje