Modelowy odbiór emocjonalny „Troas" Łukasza Górnickiego w kontekście inspiracji hagiograficznych
DOI:
https://doi.org/10.26485/me.2025.2-01Słowa kluczowe:
Trojanki, Troas, Łukasz Górnicki, Troades, Lucius Annaeus Seneca, twórczość hagiograficzna, średniowieczne pieśni hagiograficzne, Żywoty świętych starego i nowego zakonu, Piotr SkargaAbstrakt
This article analyzes the mechanisms by which Łukasz Górnicki enriched his 16th-century Polish tragedy “Troas” (a translation of Seneca’s “Troas”) with an additional emotional dimension. The translator introduced images and stylistic devices characteristic of hagiographic writing. The analysis also aims to consider the impact of these inspirations on the model emotional reception of the works in question, understood as the audience’s response, planned by the author. To demonstrate the elements typical of hagiographic writing, reference is made to medieval hymns to saints, widely known in 16th-century culture, as well as to the contemporary prose work “Troas”, Piotr Skarga’s “Lives of the Saints of the Old and New Order.”
Bibliografia
Eurypides (2017a). Hekabe. W: idem, Tragedie I. Tłum. R. Chodkowski. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
Eurypides (2017b). Trojanki. W: idem, Tragedie I. Tłum. R. Chodkowski. Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
Górnicki, Ł. (2003). Troas. Tragedyja z Seneki. Oprac. A. Chojowska. Kraków: Universitas.
Vrtel-Wierczyński, S., Kuraszkiewicz, W. (wyd. i oprac.) (1962). Polskie wierszowane legendy średniowieczne. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Posłuchajcie bracia miła… (1984). W: W. Wydra, W. R. Rzepka (oprac.), Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543 (s. 245–246). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Seneca, L.A. (2016). Trojanki. Troades. Tłum. i oprac. T. Sapota, I. Słomak. Wstęp T. Sapota. Przypisy I. Słomak. Katowice: Uniwersytet Śląski.
Skarga, P. (1579). Żywoty świętych starego i nowego zakonu na każdy dzień przez cały rok, wybrane z […] pisarzów i doktorów kościelnych […]. Wilno: drukarnia Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła.
Wincenty z Kielczy. (1987). Żywot większy św. Stanisława. W: Średniowieczne żywoty i cuda patronów Polski (s. 235–344). Tłum. J. Pleziowa. Oprac. i wstęp M. Plezia. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”.
Abramowska, J. (1974). Ład i Fortuna. O tragedii renesansowej w Polsce. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Arkins, B. (1995). Heavy Seneca: His Influence on Shakespeare’s Tragedies. Classics Ireland, 2, 1–16.
Barthel, V. (2008). Empathie, Mitleid, Sympathie: Rezeptionslenkende Strukturen mittelalterlicher Texte in Bearbeitungen des WillehalmStoffs. Berlin–New York: De Gruyter.
Bielawski, K. (2017). Ofiara krwawa w Grecji starożytnej w świetle danych filologicznych. Tragedia attycka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa.
Braden, G. (1985). Renaissance Tragedy and the Senecan Tradition. Anger’s Privilege. New Haven–London: Yale University Press.
Czarnik, B. (1882). Łukasz Górnicki. Przewodnik Naukowy i Literacki, 731–754, 803–825, 891–921.
Delumeau, J. (1994). Grzech i strach. Poczucie winy w kulturze Zachodu XIII–XVIII w. Przeł. A. Szymanowski. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax. Oficyna Wydawnicza Volumen.
Evans, G.L. (1965). Shakespeare, Seneca, and the Kingdom of Violence. W: T.A. Dorey, D.R. Dudley (red.), Roman Drama (s. 123–159). London: Routledge & Kegan Paul.
Eustachiewicz, T. (1913). Seneka w Polsce. Eos, 19 (2), 177–231.
Fleury, K.M. (2006). Leiden lesen: Bedeutungen von „compassio” um 1200 und die Poetik des Mit-Leidens im „Parzival” Wolframs von Eschenbach. Berlin: De Gruyter.
Friesen, C.J.P. (2016). Dying Like a Woman: Euripides’ Polyxena as Exemplum between Philo and Clement of Alexandria. Greek, Roman and Byzantine Studies, 4, 623–645.
Hahn, W. (1906). Literatura dramatyczna w Polsce w XVI wieku. Lwów: Towarzystwo dla Popierania Nauki Polskiej.
Jauss, H.R. (1968). Die klassische und die christliche Rechtfertigung des Hässlichen in mittelalterlicher Literatur. W: H.R. Jauss, Die nicht mehr schönen Künste. Grenzphänomene des Ästhetischen (s. 143– 168). München: Wilhelm Fink Verlag.
Jamróz, W. (1979). Postaci dzieci w tragediach Seneki. Meander, 34 (5–6), 295–307.
Kiszkowiak, K. (2008). W kręgu topiki hagiograficznej. „Żywoty świętych” Piotra Skargi. Kraków: Collegium Columbinum.
Kitzler, P. (2007). „Passio Perpetuae” and „Acta Perpetuae”: Between Tradition and Innovation. Listy filologické. Folia philologica, 1/2, 1–19.
Kocur, M. (2005). We władzy teatru. Aktorzy i widzowie w antycznym Rzymie. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Kopeć, J.J. (1972). Przemiany ideowe pobożności pasyjnej na przykładzie kultu cierniowej korony Chrystusa. Studia Theologica Varsaviensia, 2, 155–193.
Kopeć, J.J. (1975). Męka Pańska w religijnej kulturze polskiego średniowiecza. Studium nad pasyjnymi motywami i tekstami liturgicznymi. Warszawa: Akademia Teologii Katolickiej.
Kozielewski, I. (1929). Łukasz Górnicki. Studium historycznoliterackie. Lwów: Towarzystwo Naukowe we Lwowie.
Kucała, M. (red.). Słownik polszczyzny Jana Kochanowskiego (2008). T. 4: PO–Ś. Kraków: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN.
Lawall, G. (1982). Death and Perspective in Seneca’s Troades. The Classical Journal, 77 (2), 244–252.
Lefèvre, E. (1981). A Cult without God or the Unfreedom of Freedom in Seneca Tragicus. The Classical Journal, 76 (1), 32–36.
Lefkowitz, M.R. (1976). The Motivations for St. Perpetua’s Martyrdom. Journal of the American Academy of Religion, 3, 417–421.
Lichański, J. Z. (1998). Łukasz Górnicki. Sarmacki Castiglione. Warszawa: DiG.
Löwenfeld, R. (1884). Łukasz Górnicki, jego życie i dzieła. Przyczynek do dziejów humanizmu w Polsce. Warszawa: Nakład Redakcji „Wędrowca”.
Lucas, F.L. (1922). Seneca and Elizabethan Tragedy. Cambridge: Cambridge The University Press.
Mans, M.J. (1984). The Macabre in Seneca’s Tragedies. Acta Classica, 27, 101–119.
Marrow, J. (2008). Inventing the Passion in the Late Middle Ages. W: M. Kupfer (red.), The Passion Story: From Visual Representation to Social Drama (s. 23–52). Pennsylvania: Penn State University Press.
Musurillo, H. (ed.). (1972). The Acts of the Christian Martyrs. (s. 129, przyp. 19). Oxford: Clarendon Press.
Ong, W.J. (1992). Oralność i piśmienność. Słowo poddane technologii. Przeł. i wstępem opatrz. J. Japola. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Pratt, T. (1948). The Stoic Base of Senecan Drama. Transactions and Proceedings of the American Philological Association, 79, 1–11.
Rusnak, R. (2008). Senecjańska pieśń „Quae vocat sedes habitanda captas? ” w przeróbce Łukasza Górnickiego. Acta Universitatis Wratislaviensis. Prace Literackie, 48, 5–15.
Rusnak, R. (2009). Seneca noster. Część I: Studium o dawnych przekładach tragedii Seneki Młodszego. Warszawa: Wydział Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego.
Rusnak, R. (2010). Heroizm w utworach tragicznych Lodovico Dolcego. Przypadek bohaterów dziecięcych. Acta Philologica, 37, 218–226.
Sapota, T. (2016). Wstęp. W: L.A. Seneca, Trojanki. Troades (s. 7–28). Przeł. i oprac. T. Sapota, I. Słomak. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Schiesaro, A. (2003). The Passion in Play: „Thyestes” and the Dynamics of Senecan Drama. Cambridge: Cambridge University Press.
Stępień, P. (1998). Chaos i ład. „Lament świętokrzyski” w świetle tradycji teologicznej. Pamiętnik Literacki, 89 (1), 69–94.
Stróżyński, M. (2017). Okrucieństwo w tragediach Seneki. W: E. Wesołowska, W. Szturc (red.), Crudelitas. Okrucieństwo w literaturze i kulturze europejskiej (s. 20–40). Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Urbańczyk, S. (red.). Słownik staropolski (1987). T. 9: Ściadły–Użytkowanie. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
Warning, R., Brown, M. (1979). On the Alterity of Medieval Religious Drama. New Literary History, 10 (2), 265–292.
Żygulski, Z. (1939). Tragedia Seneki a dramat nowożytny do końca XVIII wieku (Cz. I). Lwów: Towarzystwo Naukowe we Lwowie.
