In the wardrobe of the Sarmatian. On the critique of the fashion of the Saxon period in the “Refleksyje duchowne” by Karol Mikołaj Juniewicz
DOI:
https://doi.org/10.26485/me.2025.1-06Keywords:
Karol Mikołaj Juniewicz, old Polish fashion, moralistic literatureAbstract
One of the topics addressed by moralist writers was the criticism of clothing in Old Poland, which must be considered a constant element of social didactics. Karol Mikołaj Juniewicz (1695–756) also took on the task of criticizing this reality. In his work titled “Refleksyje duchowne” (1753), a specific repetitive sequence is noticeable, to which he draws attention to, namely: hairstyle, elements of clothing, including headgear, accessories, and footwear. These elements form the basis of the research analysis in this study, which aims to present various images of fashion in connection with the stylistic layer of the text. Their analysis will reveal the gap between the characters’ reality and aspirations, exposing their hypocrisy and excessive attachment to fashion.
References
Juniewicz, K.M. (1731). Refleksje duchowne na mądry króla Salomona sentyment oraz na krótkość życia ludzkiego, śmierć, sąd straszny, wieczność szczęśliwą i nieszczęśliwą, krótkim polskiego rytmu stylem chrześciańskiemu oku spod umbry zakonnej na widok wydane przez X. Mikołaja Karola Juniewicza S. Th. Dokt. Z. O. S. Pawła Pustelnika, sekretarza prowincji polskiej roku 1731 z dozwolenia zwierzchności duchownej. Częstochowa: Drukarnia Jasnej Góry Częstochowskiej.
Juniewicz, K.M. (2009). Refleksyje duchowne. Wyd. M. Pieczyński. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.
Kitowicz, J. (1999). Opis obyczajów za panowania Augusta III. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.
Sarbiewski, M.K. (1958). Wykłady poetyki (Praecepta poetica). Tłum. S. Skimina. Wrocław: Ossolineum.
Baczewski, S. (2007). Między satyrą a katechezą. Twórczość Karola Mikołaja Juniewicza. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
Boucher, F. (2003). Historia mody. Dzieje ubiorów od czasów prehistorycznych do końca XX wieku. Tłum. P. Wrzosek. Warszawa: Wydawnictwo Arkady.
Buchwald-Pelcowa, P. (1990). Satyra. W: T. Michałowska (red.), Słownik literatury staropolskiej. Średniowiecze, renesans, barok (s. 742–747). Wrocław: Ossolineum.
Danowska, E. (2015). O ślubnej wyprawie w czasach staropolskich na podstawie wyprawy Ludwiny Chwalibożanki z 1771 r. Krakowski Rocznik Archiwalny, 21, 117–131.
Doroszewski, W. (red.) (n.d.). Słownik języka polskiego pod redakcją Doroszewskiego. Pobrane z: https://doroszewski.pwn.pl (dostęp: 30.06.2024).
Drążkowska, A. (2012). Ozdoby i nakrycia głowy na ziemiach polskich od X do końca XVIII wieku. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.
Dumanowski J. (2007). Moda, rywalizacja społeczna i tożsamość szlachty w polsko-litewskiej Rzeczypospolitej w XVIII wieku. Acta Historica Universitatis Klaipedensis, 14, 71–85.
Dziechcińska, H. (1996). Ciało, strój, gest w czasach renesansu i baroku. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper.
Faber, M. (2011). Czy w Rzeczypospolitej szlacheckiej istniała oligarchia magnacka? Czasopismo Prawno-Historyczne, 63 (1), 349–376.
Gloger, Z. (1900). Encyklopedia staropolska. T. 1. Warszawa: drukarnia P. Laskauera i W. Babickiego.
Gloger, Z. (1901). Encyklopedia staropolska. T. 2. Warszawa: drukarnia P. Laskauera i W. Babickiego.
Gloger, Z. (1903). Encyklopedia staropolska. T. 4. Warszawa: drukarnia P. Laskauera i W. Babickiego.
Gutkowska-Rychlewska, M. (1968). Historia ubioru. Wrocław: Ossolineum.
Ham, Y-J. (2005). Aesthetic Value of the Neoclassic Style in Eighteenth to Nineteenth Century Fashion. Journal of the Korean Society of Costume, 55 (6), 125–140.
Karłowicz, J., Kryński, A., Niedźwiedzki, W. (red.) (1900). Słownik języka polskiego. T. 1. Warszawa: Drukarnia E. Lubowskiego i S-ki.
Kobielus, S. (2002). Bestiarium chrześcijańskie. Zwierzęta w symbolice i interpretacji. Starożytność i średniowiecze. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX.
Korolko, M. (1990). Sztuka retoryki. Przewodnik encyklopedyczny. Warszawa: Wydawnictwo Wiedza Powszechna.
Kulesz, A., Nowak, S., Jarzęcki, K. (2018). Relikty obuwia. W: M. Grupa, K. Jarzęcki W. Nowosad (red.), Historia kościoła św. Oswalda w Płonkowie. T. 2 (s. 145–153). Płonkowo: Parafia Rzymskokatolicka pw. Św. Maksymiliana Marii Kolbego i Św. Benedykta, Jana, Mateusza, Izaaka i Krystyna, Pierwszych Męczenników Polskich z siedzibą w Płonkowie.
Laertios, D. (2004). Żywoty i poglądy słynnych filozofów. Tłum. I. Krońska i in. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Lausberg, H. (2002). Retoryka literacka. Podstawy wiedzy o literaturze. Tłum. A. Gorzkowski. Bydgoszcz: Wydawnictwo Homini.
Łoziński, W. (1978). Życie polskie w dawnych wiekach. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Pieczyński, M. (2009). Wprowadzenie do lektury. W: K.M. Juniewicz, Refleksyje duchowne (s. 5–23). Wyd. M. Pieczyński. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.
Prus, M. (2015). Garderoba polskich elegantek w XVIII wieku. Białostockie Teki Historyczne, 13, 111–143.
Puszka, A. (1991–1992). Ubiory szlachty powiatu lubelskiego w drugiej połowie XVII i w XVIII wieku w świetle inwentarzy pośmiertnych z lat 1663–1778. Roczniki Humanistyczne, 39–40 (2), 63–80.
Sieradzka, A. (1993). Żony modne. Historia mody kobiecej od starożytności do współczesności. Warszawa: Wydawnictwo WNT.
Solak, E. (2016). Strój grecki, strój turecki, strój bułgarski. O systemie mody schyłku imperium osmańskiego (narracje bułgarskie). W: E. Młynarczyk, E. Horyń (red.), Dialog z Tradycją. T. 5 (s. 457–467). Kraków: Collegium Columbinum.
Strawińska, A. B. (2022). Czary i magia ludowa oczami Zygmunta Glogera. W: J. Ławski, P. Suchodolski, Ł. Zabielski (red.), Naukowe i literackie światy Zygmunta Glogera. Studia (s. 259–283). Białystok: Wydawnictwo PRYMAT.
Turnau, I. (1999). Słownik ubiorów. Tkaniny, wyroby pozatkackie, skóry, broń i klejnoty oraz barwy znane w Polsce od średniowiecza do początku XIX w. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper.
Witosław, W. (2015). Semantyka kobiecego stroju w poezji polskiego baroku. W: M. Gołąb, N. Schiller (red.), Moda: model(ka) i czytelnicy. O ikonicznych reprezentacjach w kulturze (s. 264–273). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Woodcock, P. (2022). Stroje neoklasyczne. W: M. Fogg (red.), Historia mody (s. 120–127). Tłum. E. Romkowska. Warszawa: Wydawnictwo Arkady.
