CALL FOR PAPERS: Fenomenologia literatury (1/2027)

Numer 1/2027: Fenomenologia literatury

• Redakcja numeru: dr Iwona Misiak (IBL PAN), dr hab. Monika Murawska (ASP w Warszawie), dr hab. Daniel R. Sobota (IFiS PAN)

• Na teksty czekamy do: 15.02.2027 r.

Szczegółowy opis:

W pierwszym numerze redakcja proponuje refleksję nad związkami fenomenologii i literatury. Analogia nastawienia fenomenologicznego i doświadczenia estetycznego jest tematem rozważań m.in. współczesnej fenomenologii francuskiej, jednak fenomenologiczne zainteresowanie literaturą sięga początków ruchu fenomenologicznego. Wystarczy wspomnieć o wczesnych seminariach monachijskich (1907–1908), prowadzonych przez Alexandra Pfändera i Johanesa Dauberta, poświęconych jednemu z dramatów Henrika Johana Ibsena, czy też sławny list Edmunda Husserla do Hugo von Hofmannsthala (1907), w którym zestawił on pracę artysty i fenomenologa, stwierdzając, że mimo pewnych różnic obaj mają podobny stosunek do świata — jest dla nich fenomenem, którego sens przyswajają intuicyjnie i wykorzystują twórczo.

Później fenomenologiczne badania nad literaturą uwidoczniły się w pismach Martina Heideggera, Jeana-Paula Sartre’a, Emmanuela Levinasa, Maurice’a Merleau-Ponty’ego, Romana Ingardena, Paula Ricouera, Henri’ego Maldineya, Eliane Escoubas, Jeana-Luca Chrétiena, Renauda Barbarasa, Jacquesa Derridy, Claude’a Romano czy też Françoisa Davida Sebbaha i innych filozofów. Pośród form literackich poezja zwykle zajmowała uprzywilejowaną pozycję w tych opisach i analizach. W latach 30. XX wieku w szkole genewskiej (m.in. Gaston Bachelard, Georges Poulet, Jean-Pierre Richard, Jean Rousset) rozwijała się fenomenologiczna krytyka i nauka o literaturze, zmierzająca do immanentnego odczytywania tekstów. W Polsce fenomenologią literatury zdominował Roman Ingarden, lecz w dziedzinie teorii i estetyki fenomenologicznej bądź inspirowanej fenomenologią ważne badania prowadzili m.in. Zygmunt Łempicki, Leopold Blaustein, Stefania Skwarczyńska, Konstanty Troczyński, Maria Gołaszewska, a także mniej znana Ada Werner-Sielberstein.

W planowanym numerze tematycznym interesują nas następujące zagadnienia: literatura fenomenologiczna jako taka (skupiona na bezpośrednim opisie zjawisk i subiektywnych przeżyć oraz analizie intencjonalności), fenomenologiczne odczytywania tekstów literackich, przedstawienia zbieżności i różnic między dawnymi a współczesnymi badaniami fenomenologicznymi i badaniami nad literaturą oraz próby teoretyzowania fenomenologii literatury. Oczekujemy tekstów omawiających literaturę nowoczesną i dawną w kontekście fenomenologii. Liczymy na artykuły analizujące przenikanie się i mieszanie tekstów fenomenologicznych i literackich, a także na eksploracje tematów i pojęć wędrujących zarówno w przestrzeni literatury, jak i fenomenologii. 

Proponujemy namysł nad powiązaniami literatury, historii i teorii literatury oraz fenomenologii w następujących wymiarach:

• Jak od strony fenomenologii wygląda ogólny związek filozofii i literatury? Czy filozofia jest literaturą?
• Jak od strony literaturoznawstwa przedstawia się relacja literatury i filozofii? Czy interdyscyplinarna filozofia literatury jest w stanie efektywnie zbadać treści filozoficzne pojawiające się w literaturze?
• Jak literaturoznawstwo i fenomenologia opisują i oceniają płynność granic między twórczością artystyczną a dyskursem teoretycznym?
• Jakie podobieństwa i różnice ujawniają się między tekstami literackimi a tekstami fenomenologicznymi?
• Jak literatura i fenomenologia eksplorują zagadnienia świata, życia, percepcji, cielesności, doświadczenia, języka, podmiotowości?
• Czy fenomenologia potrzebuje literatury? Czy literaturoznawstwo potrzebuje fenomenologii?
• Jak fenomenologia odpowiada na starą metaforę świata jako księgi?
• Czy dawny topos liber mundi, wywodzący się z filozofii i teologii, jest użyteczny
  w literaturoznawstwie?
• W jaki sposób fenomenologia używa literatury do własnych celów badawczych? Jak literaturoznawstwo korzysta z koncepcji i metod fenomenologicznych?
• Czym jest opis fenomenologiczny w ujęciu literaturoznawstwa?
• Jakie formy i gatunki literackie najlepiej służą opisowi fenomenologicznemu i dlaczego?
• Czy poezja może być uznana za fenomen pokrewny fenomenologii i dlaczego poezja wydaje się uprzywilejowana w fenomenologii?
• Z jakimi formami krytyki spotykał się opis fenomenologiczny ze strony przedstawicieli innych kierunków filozofii współczesnej i ze strony literaturoznawców? Czy jest to krytyka usprawiedliwiona?
• Czy fenomenologia musi być w ogóle jakąś formą „literatury”, czy też daje ona możliwości wyjścia poza pojmowanie filozofii tylko jako filozofii pisanej?
• Jak rozumieją literaturę jako taką i jej konkretne dzieła przedstawiciele światowego ruchu fenomenologicznego?
• Czy w polskiej tradycji fenomenologicznej i teoretycznoliterackiej poza pracami Romana Ingardena istnieją inne znaczące badania dotyczące fenomenologii literatury?