Kliny lodowe w zmarzlinie, dolny odcinek rzeki Yukon w okolicy Galena, Alaska
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1962/11/8Słowa kluczowe:
masy lodu gruntowego, sieć poligonalna, kontrakcja termicznaAbstrakt
Masy lodu gruntowego odsłonięte w pionowych brzegach koryta rzeki Yukon występują w postaci klinów lub pionowych albo nachylonych wałów o szerokości od 4 cm do 3 m i wysokości od 1 m do 5 m. Poszczególne kliny stanowią część wielobocznej sieci lodowej, otaczającej wielokąty lub komórki zamarzniętego gruntu o średnicy od 1 m do 30 m. Dominująca foliacja lub liniatura pęcherzyków i drobnych cząstek gruntu jest niemal równoległa do boków mas lodu. Niektóre ostrościenne, przejrzyste, białe żyły wypełnione lodem o szerokości od 1 do 5 mm biegną równolegle do wyraźnej foliacji lub przecinają ją. Wiele płaszczyzn foliacji jest połamanych, ściętych, wygiętych lub w inny sposób zdeformowanych przez niewielkie ruchy i zmiany w masie lodu.
Kryształy lodu mają średnicę od 1 do 100 mm, są bezbarwne i raczej równowymiarowe. Wierzchołki klinów mają lodowe brodawki lub występy o szerokości od 10 do 150 mm, sięgające w górę na 50 do 300 mm w głąb wyżej leżących zamarzniętych osadów. W odległości od 50 do 600 mm od tych występów lodowych rozciągają się wypełnione lodem szczeliny o szerokości od 2 do 10 mm, z których niektóre sięgają do powierzchni gruntu.
Osady przylegające do klinów są wypychane, a w wielu miejscach odwracane. Odwracanie może wpływać na osady na głębokość od 1,5 do 3 m po obu stronach. Foliowane masy lodu przecinają inne warstwy lodu gruntowego i osadów. Wypełnione lodem pęknięcia rozciągające się od powierzchni w dół do klina lodowego, przecinanie osadów i starszych mas lodu przez kliny lodowe oraz foliacja potwierdzają hipotezę Leffirtgwella, że masy lodu gruntowego powstają w sezonowo powtarzających się pęknięciach termicznych w wiecznej zmarzlinie – pęknięciach powstających w wyniku dużych sezonowych zmian temperatury.
Bibliografia
Black, R. F., 1951 - Structures in ice wedges of northern Alaska. Bull. Geol. Soc. Amer., vol. 62; p. 1423-1424.
Eardley, A. J., 1938 - Yukon channel shifting. Bull. Geol. Soc. Amer., vol, 49; p. 343-358.
Kotzebue, O. von 1821 - A voyage of discovery into the South Sea and Behring's Straits for the purpose of exploring a northwest passage. London (English translation in 3 vols.).
Lachenbruch, A. H., 1959 - Contraction theory of ice-wedge polygons. Bull. Geol. Soc. Amer., vol. 70; p. 1796.
Leffingwell, E. de K. 1915 - Ground-ice wedges: the dominant form of ground-ice on the north coast of Alaska. Jour. Geol., vol 33; p. 635-654.
Leffingwell, E. de K., 1919 - The Canning River region. U. S. Geol. Survey, Prof. Paper, no 109; 251 pp.
Péwé, T. L., 1947 - Permafrost and geomorphology in the lower Yukon Valley, Alaska. Bull. Geol. Soc. Amer., vol. 58; p. 1257.
Péwé, T. L., 1948 - Terrain and permafrost, Galena area, Alaska, Permafrost Program Rept., No 7, U. S. Geol. Survey, Eng. Intel. Div., Office, Chief of Engineers; 52 pp.
Péwé, T. L., 1958 - Permafrost and its effect on life in the north, in Arctic Biology. 18th Biology Colloquium, Oregon State College, Corvallis, Oregon; p. 12-25.
Taber, S., 1943 - Perennially frozen ground in Alaska - its origin and history. Bull. Geol. Soc. Amer., vol. 54; p. 1433-1548.
Turner, F. J., Verhoogen, J., 1951 - Igneous and metamorphic petrology. New York; 602 pp.

