Kopuły skalne i torsy na Wyżynie Czeskiej (Czechosłowacja)
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1964/14/7Słowa kluczowe:
torsy, kopuły skalne, Wyżyna Czeska, granity, wietrzenie chemiczne, procesy peryglacjalne, plejstocen, krioplanacjaAbstrakt
Autor analizuje genezę i rozmieszczenie kopuł skalnych (castle koppies) i torsów, typowych form rzeźby na obszarze Wyżyny Czeskiej. Formy te występują głównie w skałach magmowych (granity, sjenity), ale również w metamorficznych i osadowych. Demek wyróżnia dwa modele ich powstawania: dwuetapowy (głębokie wietrzenie chemiczne w klimacie gorącym i wilgotnym trzeciorzędu, a następnie odsłonięcie podczas plejstocenu) oraz jednoetapowy (równoczesne wietrzenie i usuwanie zwietrzeliny w klimacie peryglacjalnym). Praca przedstawia szczegółowe przykłady morfologiczne i podkreśla związek rozwoju torsów z procesami krioplanacyjnymi plejstocenu.
Bibliografia
Balatka, B., Loučkovâ, J., Sládek, J., 1962 - Geomorfologie Podřipska a Mĕlnicka (summary: Geomorphology of the environments of Řip and Mĕlnik). Sbornik Českosl. Společnosti Zemĕpisné, 67; p. 200-223.
Behre, C. H., Jr, 1933 - Talus behavior above timber in the Rocky Mountains. Jour. Geol., vol. 41; p. 622-635.
Boch, S. G., 1955 - Nagornye terrasy (Altiplanation terraces). Metodicheskoe rukovodstvo po izuchenyou i geol. semke chetvertichnykh otlojeniy, part. II; p. 336-340, Moskva.
Boch, S. G., Krasnov, I. I., 1951 - Proces golcovogo vyravnivaniya i obrazovaniya nagornykh terrass (Process of altiplanation and origin of mountain terraces). Priroda, No 5; 25-35, Moskva.
Bryan, K., 1934 - Geomorphic processes at high altitudes. Geogr. Review, vol. 24; p. 655-656.
Chábera, S., 1961 - Misovité vyvĕtráváni žuly v jižnich Čechách (summary: Basin-like weathering of granite in the Southern Bohemia). Sbornik Krajského vlastivĕdného muzea v Českých Budĕjovicich. Přirodni vĕdy, 3; p. 51-67.
Chábera, S., 1962 - Pseudoškrapy v žulách Českomoravské vrchoviny (summary: Pseudolapiés in granite of the Českomoravská vrchovina Highland). Československý kras, 13; p. 217-218.
Czudek, T., Demek, J., 1961 - Význam pleistocenni kryoplanace na vývoj povrchových tvarů České vysočiny (summary: The importance of Pleistocene cryoplanation at the landscape development of Bohemian Highland). Symposion o problémech pleistocénu Anthropos, 14 (N. S. 6); p. 57-69, Brno.
Czudek, T. et al., 1962 - Granitverwitterungs- und Abtragungsformen im Hügellande von Žulova und ihre Abhängigkeit vom Klima
Demek, J., 1960a - Formy zvĕtráváni a odnosu žuly v Krumlovském lese jihozápadnĕ od Brna (summary: Forms of granite weathering and denudation in Krumlovský-les Highland SE of the town Brno). Časopis pro mineralogii a geologii, 5; 240-246.
Demek, J., 1960b - Pseudoškrapy v žule (summary: Pseudo-lapiés in granite). Geogr. Časopis, 12; p. 128-130, Praha.
Dumanowski, B., 1961 - Zagadnienie rozwoju stoku na przykładzie Gór Stołowych (summary: The problem of slope evolution in view of conditions on Góry Stołowe). Czas. Geogr., t. 32; p. 311-324, Wrocław.
Eakin, H. M., 1916 - The Yukon-Koyukuk Region, Alaska. Bull. U. S. GeoL Survey, 631; 88 pp.
Geologický slovnik naučný (Geological dictionary). Praha 1961.
Guilcher, A., 1950 - Nivation, cryoplanation et solifluction quaternaires dans les collines de Bretagne Occidentale et du Nord du Devonshire. Revue Géomorph. Dyn., vol. 1; p. 53-78.
Handley, J. R. F., 1954 - The geomorphology of the Nzega area of Tanganyika with special reference to the formation of granite tors. C. R. Congrès Géol. Intern. Alger, fasc. 20; p. 202-210.
Hövermann, J., 1953 - Die Periglazial-Erscheinungen im Harz. Gött. Geogr. Abhandl., H. 14; p. 1-39.
Jahn, A., 1962 - Geneza skałek granitowych (summary: Origin of granite tors). Czas. Geogr., t. 33; p. 19-43, Wrocław.
Kalášek, J. et al., 1963 - Vysvĕtlivky k přehledné geologické mape CSSR 1:200 000, list M-33-XXIX, Brno (Explanations to general geological map of Czechoslovakia 1:200 000, sheet M-33-XXIX, Brno). Praha.
Kettner, R., 1936 - Žulové balvany u Žihle a Tisu (summary: Granite boulders in the neighbourhood of Žihle and Tis). Vĕda přirodni, sv. 17; p. 171-175.
Kettner, R., 1953 - Všeobecná geologie (General geology); Vol. 2; 365 pp., Praha.
King, L. C., 1962 - The morphology of the Earth. A study and synthesis of world scenery. London.
Lahee, F. H., 1931 - Field geology. New York.
Linton, D. L., 1955 - The problem of tors. Geogr. Jour., vol. 121; p. 470-487.
Macar, P., 1957 - Notes sur l'excursion à l'Itatiáia (Brésil 1956). Ztschr. f. Geomorph. N. F., Bd. 1; p. 293-296.
Palmer, J., 1956 - Tor formations at the Bridestones in North East Yorkshire. Trans. and Papers, Inst. British Geogr., vol. 22; p. 55-71.
Palmer, J., Neilson, R. A., 1962 - The origin of granite tors on Dartmoor, Devonshire. Proc. Yorkshire Geol. Soc., vol. 33; p. 315-340.
Palmer, J., Radley, J., 1961 - Gritstone tors of the English Pennines. Ztschr. f. Geomorph., N. F., Bd. 5; p. 37-52.
Panoš, V., 1960 - Přispĕvek k poznáni geomorfologie krasové oblasti ,,Na Pomezi" v Rychlebských horách (summary: A contribution to the knowledge of karst region ,,Na Pomezi" in Rychlebské hory Mts.). Sbornik Vlastivĕdného ústavu Olomouc, A IV/1956, 58; p. 33-88.
Panoš, V., 1961 - Periglaciálni destrukčni formy reliéfu Rychlebských hor (summary: Periglacial forms in Rychlebské hory Mts.). Přirodovédný časopis slezský, 22; p. 105-119.
Panzer, W., 1954 - Verwitterungs- und Abtragungsformen im Granit von Hongkong Veröff. Akad. f. Raumforschung und Landesplanung Abhandl., Bd. 28; p. 41-60.
Peltier, L. C., 1950 - The geographic cycle in periglacial regions as it is related to climatic geomorphology. Ann. Assoc. Amer. Geogr., vol. 40; p. 214-236.
Prosová, M., 1954 - Studie o periglaciálnich zjevech v Hrubém Jeseniku (summary: Studies about periglacial phenomena in Hrubý Jesenik Mts.). Přirodovédny sbornik Ostravského kraje, 15; p. 1-15.
Prosová, M., 1963 - Periglacial modelling of the Sudetes Mts. Anthropozoikum, řada A, 1; p. 51-62, Praha.
Pullan, R. A., 1959 - Tors. Scottish Geogr. Magazine, vol. 75; p. 51-55.
Ruxton, B. P., Berry, L., 1959-60 - The basal rock surface on weathered granitic rocks. Proc. Geol. Assoc., vol. 70; p. 285-290.
Sekyra, J., 1960 - Působeni mrazu na půdu. Kryopedologie se zvláštnim zřetelem k ČSSR (summary: Frost action on the ground. Cryopedology with special reference to Czechoslovakia). Geotechnica, 27; 164 pp., Praha.
Stehlik, P., 1960 - Skalni tvary ve východni části Moravsko-slezských Beskyd (summary: Tors in the eastern part of Moravsko-slezské Beskydy Mts. ). Dĕjepis a zemĕpis ve škole, sv. 3; p. 46-47.
Tectonic development of Czechoslovakia. Praha, 1960; 224 pp.
Te Punga, M. T., 1956 - Altiplanation terraces in southern England. Biuletyn Peryglacjalny, nr 4; p. 331-338.
Waters, R. S., 1957 - Differential weathering and erosion on oldlands. Geogr. Jour., vol. 123; p. 503-509.
Waters, R. S., 1962 - Altiplanation terraces and slope development in Vest-Spitsbergen and South-West England. Biuletyn Peryglacjalny, nr 11; p. 89-101.
Wilhelmy, H., 1958 - Klimamorphologie der Massengesteine. Braunschweig, 238 pp.
Záruba, Q., 1952 - Periglaciálni zjevy na Turnovsku (summary: Periglacial phenomena in the Turnov region). Sbornik Ústř. Ústavu Geol., 19; p; 157-168.
