Tarasy krioplanacyjne w Jakucji
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1968/17/3Słowa kluczowe:
tarasy krioplanacyjne, Jakucja, wieloletnia zmarzlina, soliflukcja, wietrzenie mrozowe, plejstocen, geomorfologia peryglacjalnaAbstrakt
Autor opisuje tarasy krioplanacyjne występujące w południowej i północnej Jakucji, obserwowane podczas badań terenowych w 1966 roku. W południowej Jakucji analizowano je w rejonie Wyżyny Aldańskiej (1100–1600 m n.p.m.), a w północnej – w paśmie Kular (250–280 m n.p.m.). Badania wykazały, że tarasy te są powszechne i rozwijają się w skałach o różnej odporności. Ich powstawanie związane jest przede wszystkim z równoległym cofaniem się przemrożonych ścian i skarp, wspomaganym przez obecność płatów śnieżnych. W dalszej ewolucji form zasadniczą rolę odgrywają wietrzenie mrozowe, soliflukcja oraz erozja wodna. Autor stwierdza, że choć proces ten trwa obecnie, w plejstocenie zachodził on znacznie intensywniej. Tarasy krioplanacyjne są istotnym elementem rzeźby subniwalnej strefy klimatyczno-morfogenetycznej i powinny być przedmiotem szerszych badań geomorfologicznych.
Bibliografia
Aleschow, A. N., 1936 - Über Hochterrassen des Urals. Ztschr. f. Geomorphologie, Bd. 9; p. 143-149.
Boch, S. G., Krasnov, I. I., 1946 - K voprosu o granice maksimalnogo chetvertichnogo oledeneniya v predelakh Uralskogo khrebta v svyazi s nablyudeniyami nad nagornymi terrasami (summary: On the boundary of the maximum Quaternary glaciation in the Urals in the connection with the observations of mountainous terraces). Bull. Kom. po izuch. chetvertichnogo Perioda, no 8; p. 46-72, Moskva-Leningrad, Akad. Nauk S.S.S.R.
Boch, S. G., Krasnov, I. I., 1951 - Proces golcovogo vyravnivaniya i obrazovaniye nagornykh terras (Process of cryoplanation and origin of mountain terraces). Priroda, 1951, no 5; p. 25-30.
Bryan, K., 1946 - Cryopedology - the study of frozen ground and intensive frost action. Amer. Jour. Sci., vol. 244; p. 622-642.
Czudek, T., Demek, J., 1961 - Vyznam pleistocenni kryoplanace na vyvoj povrchovych tvaru České vysočiny (summary: The importance of Pleistocene cryoplanation at the landscape development of Bohemian Highland). Anthropos, 14 (N. Ser. 6); p. 57-69. Brno.
Dengin, J. P., 1930 - Sledy drevnego oledeneniya v Yablonovom khrebte i problema golcovykh terras (Traces of past glaciation in the Yablonovoy Range and problem of goletz terraces). Izvestiya Gosud. Russkogo Geogr. Obshchestva, t. 62; p. 153-187.
Dengin, J. P., 1931 - Spuren früherer Vergletscherung in der Jablonovoikette und das Problem der Golezterrassen. Ztschr. f. Geomorphologie, Bd: 6; p. 292-298.
Derruau, M., 1965 - Precis de Géomorphologie. Paris; 415 pp.
Dolgushin, I. J., 1961 - Geomorfologiya zapadnoy chasti Aldanskogo nagorya (Geomorphology of the western part of the Aldan Mts.). Moskva; 206 pp.
Duparc, L., Pearce, F., 1905 - Sur la presence de hautes terrasses dans l'Oural du Nord. La Géographie, Bull. Soc. Géog. t. 11; p. 369-384.
Eakin, H.M., 1916 - The Yukon-Koyukuk Region, Alaska. U.S. Geol. Survey, Bull. 631; 88 p.
Frenzel, B., 1959 - Die Vegetations- und Landschaftszonen Nord-Eurasiens während der letzten Eiszeit und während der postglazialen Wärmezeit. I. Teil: Allgemeine Grundlagen. Akad. d. Wissenschaften und d. Literatur, Agh. d. Mathem. Naturwiss. Klasse, Jhg. 1959, Nr. 13; p. 937-1099.
Gakkelya, J. J., Korotkevich, E. S., 1962 - Severnaya Yakutia (Northern Yakutia). Trudy Arkticheskogo i Antarkticheskogo Nauchno-Issledovatelskogo Instituta, no. 236; Leningrad.
Gerasimov, I. P., 1952 - Sovremennyye perezhitki pozdnelednikovykh yavleniy vblizi samoy kholodnoy oblasti mira (Conternporaneous traces of post-Pleistocene phenomena near the very cold area of the world). Izvestiya Akad. Nauk SSSR, Ser. Geog., 1952, no. 5; p. 16-22.
Gerasimov, I. P. (red.), 1965 - Yakutia. Moskva; 466 pp.
Gravis, G. F., 1964 - Stadiynost v razvitiyi nagornykh terras (na primere khrebta Udokan) (Sequence of development of mountain terraces). Voprosy Geog. Zabyakalskogo Severa; p. 133-142, Moskva.
Gregory, K. J., 1966 - Aspect and landforms in north-east Yorkshire. Biuletyn Peryglacjalny, no. 15; p. 115-120.
Grigoryev, A. A. (red.), 1960 - Kratkaya geograficheskaya enciklopediya (Short geographical encyclopaedia). Moskva.
Guilcher, A., 1950 - Nivation, cryoplanation et solifluction quaternaires dans les collines de Bretagne Occidentale et du Nord de Devonshire. Revue Géomorph. Dynamique, t. 1; p. 53-78.
Gullentops, F., Mullenders, W., Schaillee, L., Gilot, E., Bastin-Servais, Y., 1966 -Observations géologiques et palynologique dans la Vallée de la Lienne. Acta Geog. Lovaniensia, no 4; p. 192-204, Louvain.
Hövermann, J., 1953 - Die Periglazial-Erscheinungen in Harz. Göttinger Geog. Abhandl., H. 14; p. 1-39.
Jorré, G., 1933 - Le problème des "terrasses goletz" siberiennes. Revue Géog. Alpine, t. 21; p. 347-371.
Kondratyeva, K. A., 1966 - Osnovnyye osobennosti rasprostraneniya mnogoletne -merzlykh porod Aldano-Timptonskogo mezhdurechya (Main characteristics of permafrost extent in the area of the Aldan-Timpton interfluve). Merzlotnyye Issledovaniya, t. 5; p. 122-133, Moskva.
Kornilov, B. A., Timofeev, D. A., 1962 - Chetvertichnyye oledeneniya i drevniye i sovremennyye periglacialnyye obrazovaniya yugovostoka Sibirskoy platformy (Pleistocene glaciations and old and recent periglacial modelling of the south-eastern Siberian platform). Voprosy Kryologii pri Izuchenyu Chetvertichnykh Otlozheniy; p. 53-65.
Lewis, C. A., 1966 - The nivational landforms and the reconstructed snowline of Slaettaratindur, Faeroe Islands. Biuletyn Peryglacjalny, no 15; p. 293-302.
Makerov, J., 1913 - Nagornyye terrasy v Sibirii i proiskhozhdeniye ikh (Mountain terraces in Siberia and their origin). Izvestiya Geol. Komiteta; t. 32; p. 761-801.
Melnikov, P. I., 1966 - O glubokom promerzanii verkhnoy zony zemnoy kory v Yakutii (On deep freezing of the ground in Yakutia). Sbornik Konfer. Geotermiya i Ispolzovaniye Tepla Zemli; Moskva.
Mertie, J. B., Jr., 1937 - The Yukon-Tanana Region, Alaska. U.S. Geol. Survey, Bull. 872; p. 1-276.
Obruchev, S. V., 1937- Soliflukcionnyye (nagornyye) terrasy i ikh genezis na osnovanii rabot v Chukotskom kraje (Solifluction (mountain) terraces and their origin in view of researches in the Chukotsk area). Problemy Arktiki, t. 3, p. 27-48; t. 4, p. 57-83.
Pécsi, M., 1963 - Die periglazialen Erscheinungen in Ungarn. Petermanns Geog. Mitteil., Jhg. 107; p. 161-182.
Peltier, L. C., 1950 - The geographic cycle in periglacial regions as it is related to climatic geomorphology. Annals Assoc. Amer. Geographers, vol. 40; p. 214-236.
Richter, H., 1963 - Die Golezterrassen. Petermanns Geog. Mitteil., Jhg. 107; p. 183-192.
St.-Onge, D., 1965 - La géomorphologie de l'Ile Ellef Ringnes, Territoires du NordOuest, Canada. Étude Géographique, no. 38; 46 p., Ottawa.
Vtyurina, E. A., 1966 - Kriogennyye sklonovyye terrasy (Cryogenic slope terraces). Moskva, 95 pp.
