Historia i dynamika europejskiej wieloletniej zmarzliny w vistulianie
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1994/33/10Słowa kluczowe:
kriopedologia, paleopedologia, rozprzestrzenianie się wieloletniej zmarzlinyAbstrakt
Artykuł w języku francuskim.
: TYTUŁ ORYGINALNY: Histoire et dynamique du pergélisol européen au Weichsélien
Zaproponowano dynamiczną i kartograficzną rekonstrukcję vistuliańskiej wieloletniej zmarzliny na podstawie danych kriopedologicznych i paleopedologicznych, zarejestrowanych w profilach zachodniej Europy. Ciągła wieloletnia zmarzlina osiągnęła Zatokę Mt St Michel (F) około 25 000 lat temu. Jej dynamika jest warunkowana sezonowymi wahaniami nasłonecznienia i rocznymi wskaźnikami opadów: dotyczy to również częstotliwości występowania klinów lodowych. W vistulianie można zdefiniować dwa cykle rozprzestrzeniania się wieloletniej zmarzliny: oba charakteryzują się opóźnieniem formowania w prowincjach oceanicznych. Stadiał pomorski można wyjaśnić w tym kontekście dynamiką permafrostu. Nieciągła zmarzlina utrzymywała się w zachodniej Europie do najstarszego dryasu.
Bibliografia
Allard M. et Seguin M. K. 1987: The Holocene evolution of permafrost near the tree line on the eastern coast of Hudson Bay (Northern Quebec). Can. J. Earth. Sc. 24, 2206-2222.
Berger A. 1979: Insolation signature of quaternary climate changes. Il Nuovo Cimento, 2 (1), 63-87.
Broecker W. S. et Van Donk J., 1970: Insolation change, ice volumes and the 018 record in deep sea cores. Review of Geophysics and Space Physic, 8, 167-198.
Demek J., Kukla G. et Coll. 1969: Periglazial zone, Löss und Paläolithikum der Tchecoslowakei. Brno, 158p.
Dücker A., 1967: Interstadiale Bodenbildung als stratigraphische Zeitmarken im Ablauf der Weichsel Kalkzeit. Fundamenta (2), Reihe B, 30-73.
Fink J. 1962: Studien zur absoluten und relativen Chronologie der fossilen Böden in Österreich II: Wetzleindorf und Stillfried. Archeologia Austriaca, 31, 1-18.
Goździk J. 1986: Structures de fentes à remplissage primaire sableux du Vistulien en Pologne et leur importance paléogéographique. Biul. Peryglacjalny (31), 71-105.
Gullentops F. 1954: Contribution à la chronologie du Pléistocène et des formes du relief en Belgique. Mémoires de l'Institut Géologique de l'Université de Louvain, 18, 125-252.
Gullentops F. et Paulissen E., 1978: The drop soil of Eisden type. Biul. Peryglacjalny (27), 105-115.
Hallegouet B. et Van Vliet-Lanoë B., 1986: Les oscillations climatiques entre 125 000 ans et le maximum glaciaire, d'après l'étude des formations marines, dunaires et périglaciaires de la côte des Abers. Bull. A.F.E.Q., 1-2, 127 - 138.
Haesaerts P. et Van Vliet B., 1974: Compte-rendu de l'excursion du 25 mai 1974 consacrée à la stratigraphie des limons aux environs de Mons. Ann. Soc. Géol. de Belgique, 97, 547 - 560.
Haesaerts P. et Van Vliert-Lanoë B., 1981: Phénomènes périglaciaires et sols fossiles observés à Maisières-canal, Harmignies et à Rocourt, lors des excursions du 21 et 22 septembre 1978). Biul. Peryglacjalny (28), 208-216.
Haest R., Munaut A., Huysmans L., Gullentops F., Mook W., 1986: La stratigraphie de Beerse - Dam. Bull. AFEQ, (1-2), 158-167.
Harris S. 1982: Identification of permafrost zones using selected permafrost landforms. In "The R. Brown Memorial", Proc. 4th. Can. Perm. Conf, H. French editor, NRC, 49-58.
Kolstrup E. 1986: Reappraisal of the upper Weichselian environment from danish frost wedge. casts. Palaegeogr., Paleoclimat & Palaeecol., 56, 237-249.
Kozarski S., 1986: Early Vistulian permafrost occurence in N.W. Poland. Biul. Peryglacjalny (31), 163-169.
Lachenbruch A. H., 1962: Mechanics of the thermal contraction cracks and ice-wedges polygons in permafrost. Geol. Soc. Amer. Spec. Paper, (70).
Lagerbäck R., 1988: Periglacial phenomena in the wooded areas of Northern Sweden - relicts from the Tärendo Interstadial. Boreas, (17), 487-499.
Lautridou J. P., 1984: Le cycle périglaciaire en Normandie. Thèse d'état, publication 1985, Centre de Géomorphologie du CNRS, 908p.
Lautridou J. P. et Sommé J., 1981: L'extension des niveaux repères périglaciaires à grandes fentes de gel de la stratigraphie du Pléistocène récent dans la France du Nord-Ouest. Biul. Peryglacjalny (28), 179-185.
Lundqvist J., 1978: New information about Early and Middle Weichselian interstadials in northern Sweden. Sveriges Geologiska Undersökning C752, 3lp.
Maarleveld G., 1976: Periglacial phenomena and the mean annual temperature during the Last Glacial Time in Netherlands. Biul. Peryglacjalny (26), 57-68.
Mania D., Stechemesser H., 1970: Jungpleistozäne Klimazyk len in Harzvorland. Periglacial, Löss, Päläolithikum in Jungpleistozän der Deutschen Demokratischen Republik, 39-55.
Maruszczak H., 1980: Stratigraphy and chronology of the vistulian Loesses in Poland. Quaternary studies in Poland, 2, 57-76.
Maruszczak H., 1987: Problems of paleogeographic interpretation of ice wedge casts in European loesses. In Loess and periglacial phenomena, M. Pecsi & H. French editors, Acad. Kiado, Budapest, 285-301.
Menke B., 1982: On the Eemian Interglacial and the Weichselian Glacial in N.W. Germany (vegetation, stratigraphy, paleosols, sediments). Quaternary Studies in Poland (3), 62-68.
Monnier J. L., 1973: Contribution à l'étude des dépôts quaternaires de la région de Saint-Brieuc. Stratigraphie et sédimentologie des limons, des plages et des sols anciens. Thèse de IIIème cycle, Université de Rennes, 260p.
Pissart A., 1983: Remnants of periglacial mounds in the Hautes Fagnes, Belgium. Structure and age of the remparts. Geologie en Mijnbouw, 62, 551-556.
Romanowski N. N., 1976: The schema of correlation of polygonal structures. Biul. Peryglacjalny, (23), 237-77.
Saarnisto M. et Hirvas H., 1989: The Last interglacial-glacial cycle in Finland. Terra Abstracts 1, (1), 63.
Seppäla M., 1976: Seasonal thawing of a palsa at Enontekiö, Finish Lapland in 1974. Biul. Peryglacjalny, (26), 17 - 24.
Schönhals E., Rohdenburg H., Semmel A., 1964: Ergebnisse neuer Untersuchungen zur Würmgliederung in Hessen. Eiszeitalter und Gegenwart, 15, 199-206.
Shackleton N., 1986: The Plio-Pleistocene Ocean: stable isotope history. Amer. Geophys. Union, geodynamics serie, (15), 141-153. Special issue "Mesozoïk and Cenozoïk Oceans".
Van Der Hammen T., Maarleveld G., Vogel J. et Zagwijn W., 1971: Stratigraphy, climatic succession and radiocarbon dating of the Last Glacial in the Netherlands. Geologie en Mijnbouw, 46, 79-95.
Van Vliet-Lanoë B., 1976: Traces de glace de ségrégation en lentilles associées aux sols et phéhomènes périglaciaires fossiles. Biul. Peryglacjalny, (26), 42-55.
Van Vliet-Lanoë B., 1985: Frost effects in soils. In Soil and Quaternary Landscape Evolution. J. Boardman editor, J. Wiley Publ. 115-156.
Van Vliet-Lanoë B., 1986: Le pédocomplexe du Dernier Interglaciaire (de 125 000 à 75 000 BP). Variations de faciès et signification paléoclimatique, du sud de la Pologne à l'ouest de la Bretagne. Bull. A.F.E.Q., 1-2, 139-150.
Van Vliet-Lanoë B., 1987: Le rôle de la glace de ségrégation dans les formations superficielles de l'Europe de l'Ouest. Processus et heritages. Thèse de Doctorat d'État, Université de Paris I - Sorbonne. Publication Éditec, Caen, 1988, 854p.
Van Vliet-Lanoë B., 1988: The genesis of cryoturbations and their significance in environmental reconstruction. Journal of Quaternary Sciences, (3), 85-96.
Van Vliet-Lanoë B., 1989: Le pédocomplexe de Warneton: où en est-on? Bilan paléopédologique et micromorphologique. Collogue International "Méthodes et concepts en Stratigraphie du IVaire, Dijon, 5-7 dée. 1988. Le Quaternaire, sous presse.
Van Vliet-Lanoë B., Langohr R., 1981: Correlation between fragipan and permafrost with special reference to Weichsel silty deposits in Belgium and Northern France. Catena, (8), 137-154.
Van Vliet-Lanoë B., Langohr R., 1982: Evidence of disturbance by frost of pore ferriargilans in silty soils of Belgium and Northern France. IN "Soil micromorphology", P. Bullock and C. Murphy editors, 511-518, ABA Publ. London.
Van Vliet-Lanoë B., Bequette A., 1987: Activité éolienne et sables limoneux sur les versants exposés au N.E. de la péninsule du Brögger, Spitzberg du NO (Svalbard). In Loess and periglacial phenomena, édité par M. Pecsi et H. French, Akad. Kiado, Budapest, 103-123.
Van Vliet-Lanoë B., Cremaschi M., Pissart A., 1989: Traces of ice segregation in northern Italy: permafrost or deep seasonal frost. Symposium des Comissions Loess et Paleogeographie de l'INQUA, Vérone, septembre 1988, en préparation.
Velichko A. A., Morozova T. D. 1976: Stages of development and palaeogeographical inheritance of recent soil features in the Central Russian Plain. Catena, 3, 169-189.
Washburn A. L. 1979: Geocryology: a survey of periglacial processes and environments. Ed. Arnolds Publ. Ltd., London, 406p.
Zöller L., Stremme H., Wagner G. A. 1988: Thermolumineszenzdatierung an Löss-Paläoboden-Sequenzen von Nieder-, Mittel- und Oberrhein/bundesrepublik Deutschland. Chemical Geology (Isotope Geoscience Section, 73, 39-62.
