Doświadczalne badanie problemu wietrzenia mrozowego
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1956/4/8Słowa kluczowe:
eksperyment geomorfologiczny, wietrzenie mrozowe, makrogeliwacja, mikrogeliwacja, kształtowanie stoków, amplituda temperaturyAbstrakt
Artykuł w języku francuskim.
TYTUŁ ORYGINALNY: Étude expérimentale du problème de la gélivation
W artykule przedstawiono możliwości zastosowania metod eksperymentalnych w badaniach geomorfologicznych, zwłaszcza w zakresie procesów peryglacjalnych zachodzących w krótkich skalach czasowych. Eksperymenty laboratoryjne pozwoliły na uzyskanie wietrzenia mrozowego różnych typów skał oraz na sztuczne odtworzenie procesów soliflukcyjnych. Wykazano, że intensywność wietrzenia mrozowego jest w dużym stopniu uzależniona od warunków środowiskowych. W środowisku suchym proces ten jest niemal nieskuteczny, natomiast w warunkach wilgotnych – szczególnie przy częściowym zanurzeniu próbki w wodzie – przebiega znacznie szybciej. Amplituda zmian temperatury wpływa bezpośrednio na tempo dezintegracji skał: przy klimacie o dużych wahaniach termicznych (typ syberyjski) wietrzenie jest około trzykrotnie intensywniejsze niż w środowisku o słabszych zmianach (typ islandzki).
Zróżnicowanie podatności skał na wietrzenie zależy od ich tekstury, właściwości mechanicznych oraz historii geomorfologicznej. Nawet w obrębie jednej grupy litologicznej, np. wapieni, podatność może różnić się kilkusetkrotnie. Autor wyróżnia dwa główne typy wietrzenia mrozowego: makrogeliwację, związaną z istniejącymi spękaniami i strukturą skały, oraz mikrogeliwację, niezależną od jej tekstury. Obserwacje eksperymentalne potwierdzają również znaczenie granulometrii powstałych produktów wietrzenia, determinującej współczynnik tarcia wewnętrznego materiału przemieszczanego na stokach w warunkach peryglacjalnych.
Uzyskane wyniki wskazują, że w długiej skali czasowej procesy te prowadzą do kształtowania stoków o zbliżonych formach i średnich nachyleniach, wynikających z właściwości ziarnistych materiału. Zależność między charakterystykami produktów wietrzenia a morfometrią stoków otwiera nowe możliwości w kierunku rozwoju geomorfologii ilościowej.
Bibliografia
1. Boye, M. - Glaciaire et periglaciaire de l 'Ata Sund nord-oriental, Groenland. Hermann, Paris 1950.
2. Corbel, J. - Sols stries et eboulis ordonnes. Rev. Geomorph, Dyn., 1954, nr 1.
3. Corbel, J. - Les sols polygonaux: observations, experiences, genese. Rev. Geomorph. Dyn., 1954, nr 2.
4. Daubree, A. - Etude synthetique de geologie experimentale. Paris 1879.
5. Leuzinger, V. R. - Os metodos da geomorfologia. C. R. Congr. Int. Geogr. Lisbonne 1949, t. 4, Lisbonne 1952.
6. Tricart, J. - Le modele periglaciaire. Cours de geomorphologie, 2e partie, fase. 1, CDU, Paris 1950.
7. Tricart, J. - La geomorphologie et la notion d'echelle. Rev. Giomorph. Dyn., 1952, nr 5.
8. Velikanov, M. A. - Problema formirovaniya retchnego rusla (la reproduction du lit des riviere3). Akal. Nauk SSSR, Gidrologia, t. 70, 1950.
