Fabric painted with words – on Stanisław Jachimowski’s “Opony żałobne” (“Funeral tapestries”)
DOI:
https://doi.org/10.26485/me.2025.1-03Keywords:
“Opony żałobne”, Leonora Czerska, Olbrycht Czerski, Bobrowniki, funeral poetry, occasional poetry,, baroqueAbstract
The article presents a 17th-century funeral cycle by Stanisław Jachimowski titled “Opony żałobne”. This short collection stands out from other texts of the period primarily due to its original title metaphor and its detailed description of the place where Leonora Czerska’s funeral ceremonies took place. Based on “Opony żałobne”, the article also presents some Old Polish funeral customs. Against this background, the uniqueness of this cycle becomes even more apparent. Thanks to its elegant, ekphrastic imagery and poetic descriptions, it has become the last remnant of both Czerski’s wife and the now ruined castle in Bobrowniki.
References
Bembus, M. (2016). Wizerunk szlachcica prawdziwego w kazaniu na pogrzebie Andrzeja Boboli. Oprac. M. Barłowska. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa.
Gerson J. (ok. 1480). Opusculum tripartitum de praeceptis decalogi, de confessione et de arte moriendi. Urach: Conradus Fyner.
Haryszewski, I. (BK 1837) Luctus funeralis […]. Rkps Biblioteki Kórnickiej Polskiej Akademii Nauk. Sygn. 1837.
Jachimowski, S. (BK 1836). Opony żałobne przy pogrzebie Wielmożny Jej Mości Paniej P[ani] Leonory na Żalnie Czerski, kasztelanki chełmiński, starościny etc. etc. etc. bobrownicki. Przez W[ielebnego] Ks[iędza] Stanisława Jachimowskiego C[anonico] G[remiali] wystawione, roku Pańskiego M. DC. XLVII. dnia 12 miesiąca listopada. Rkps Biblioteki Kórnickiej Polskiej Akademii Nauk. Sygn. 1836.
Jachimowski, S. (BK 1836). Opony żałobne. Rkps. Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu. Sygn. XVII-3704-II.
Jachimowski, S. (BUW 4.20.5.464). Opony żałobne. Rkps. Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego. Sygn. 4.20.5.464.
Januszowki J. (1604). Nauka umierania chrześcijańskiego. Kraków: drukarnia Łazarzowa. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. (2013). Tłum. ks. A. Jankowski (red.). Poznań: Wydawnictwo Pallotinum.
Adamczyk, J. (2018). Statuty kapituł kanonickich. Prawo Kanoniczne, 61 (4), 3–37.
Banasiowa, T. (1997). Tren polityczny i funeralny w poezji polskiej lat 1580–1630. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Banaś-Korniak, T. (2011). Ekspresja milczenia w „Trenach” Jana Kochanowskiego. Glosa do badań nad konstrukcją retoryczną poematu. Pamiętnik Literacki, 102 (4), 140–150.
Banaś-Korniak, T. (2016). Wokół „Trenów” Jana Kochanowskiego. Szkice historycznoliterackie. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Barłowska, M. (2006). Jakub Sobieski pamięci wielkiego kawalera, Bartłomieja Nowodworskiego wraz z tekstem mowy J. Sobieskiego „Rzecz na pogrzebie wielkiego kawalera”. Szczecin: Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego.
Barłowska, M. (2008). Ossoliński, Moskorzowski, Sarbiewski – mowy pogrzebowe: teksty w dialogu. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Barłowska, M., Ciszewska, M. (2022). Dlaczego nie Pisarski – miejsce „Mówcy polskiego” w tradycji pogrzebowych tekstów oratorskich Jakuba Sobieskiego. Pamiętnik Literacki, 113 (2), 225–238.
Binnebesel, J., Formella, Z., Katolyk, H. (2023). Tanatopedagogiczny kontekst wielowymiarowości żałoby. Białostockie Studia Prawnicze, 28 (3), 215–258.
Chrościcki, J.A. (1974). Pompa funebris. Z dziejów kultury staropolskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Ciszewska, M. (2016). Tuliusz domowy: świeckie oratorstwo szlacheckie kręgu rodzinnego (XVII–XVIII wiek). Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.
Ciszewska, M. (2020). Pochwała szlachcianki w świeckich mowach pogrzebowych Jakuba Sobieskiego (I połowa XVII wieku). Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska, 38 (2), 15–25.
Ciszewska, M. (2021). Dzieweczki i panny w pogrzebowych mowach szlacheckich i kazaniach (XVII wiek). Odrodzenie i Reformacja w Polsce, 65 (1), 131–168.
Ciszewska, M. (2022). Szlacheckie mowy pogrzebowe: dwa ujęcia: tradycja gatunku i realizacje Jakuba Sobieskiego, Warszawa: Instytut Badań Literackich – Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza.
Horbacz, T. (1983). Fragment późnośredniowiecznej akwamanili z Bobrownik, woj. Włocławskie. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Archeologica, 4, 123–129.
Horbacz, T. (1995). Zamek w Bobrownikach. Dzieje i konserwacja. Zarys problemów. W: O. Krut-Horonziak, L. Kajzer (red.), Stolica i Region. Włocławek i jego dzieje na tle przemian Kujaw i ziemi dobrzyńskiej. Materiały z sesji popularnonaukowej 9–10 maja 1984 roku (s. 145–154). Włocławek: Urząd Miejski we Włocławku.
Jarczyk, M. (2012). Przy pogrzebach rzeczy i rytmy: funeralia Radziwiłłowskie z XVII wieku. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Jarczykowa, M. (2010a). „Obrazy utrwalone słowem”. Siedemnastowieczna architektura okazjonalna w zapisach listownych i w tekstach okolicznościowych. W: G. Jankevičiutė (red.), Socialinių tapatumų reprezentacijos Lituvos Didžiosios Kunigaikštystės kultūroje (s. 105–121). Vilnius: Lietuvos Kultūros Tyrimų Institutas.
Jarczykowa, M. (2010b). Wielkie rytuały dla małych Radziwiłłów. O tekstach towarzyszących śmierci dzieci w XVII wieku. Napis, 16, 103–121.
Jędrzejko, E., Kita M. (2003). Wszystkiego najlepszego! Życzenia jako akty językowo-kulturowe: konwencje i kreacyjność. W: K. Kleszczowa, J. Sobczykowa (red.). Śląskie studia lingwistyczne (s. 197–207). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Korytkowski, J. (1883). Prałaci i kanonicy katedry metropolitalnej gnieźnieńskiej od roku 1000 aż do dni naszych. Podług źródeł archiwalnych. T. 1–4, Gniezno: Lange J. B.
Mańskowski, A. (1928). Prałaci i kanonicy katedralni chełmińscy: od założenia kapituły do naszych czasów. Toruń: Towarzystwo Naukowe.
Mietz, A. (oprac.) (1995). Corpus Inscriptionem Poloniae, t. 4: Województwo włocławskie, z. 2: Ziemia dobrzyńska, suplement. Rypin: Włocławskie Towarzystwo Naukowe.
Mitosek, Z. (red.) (1992). Mimesis w literaturze, kulturze i sztuce. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Nowicka-Jeżowa, A. (1986). „Treny” Jana Kochanowskiego jako źródło funeralnej poezji baroku. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria, 16, 9–29.
Nowicka-Jeżowa, A. (1992a). Pieśni czasu śmierci. Studium z historii duchowości XVI–XVIII wieku. Lublin: Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
Nowicka-Jeżowa, A. (1992b). Sarmaci i śmierć. O staropolskiej poezji żałobnej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
Nowicka-Jeżowa, A. (1997). Sen życia w „Trenie XIX” J. Kochanowskiego. Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza, 32, 37–61.
Opacka-Walasek, D. (2003). Tkanka życia, tkanina poezji. W: A. Węgrzyniak, T. Stępień (red.), Tkanina: studia, szkice, interpretacje (s. 334–343). Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Opona. Słownik Polszczyzny XVI wieku. Instytut Badań Literackich PAN. Pobrane z: https://spxvi.edu.pl/indeks/haslo/79315/(dostęp: 10.10.2024).
Pelc, J. (1968). Renesansowa koncepcja człowieka w „Trenach” Jana Kochanowskiego, Pamiętnik Literacki, 59 (3), 55–79.
Pelc, J. (1972). Treny Jana Kochanowskiego. Warszawa: Czytelnik.
Skwara, M. (2009). Polskie drukowane oracje pogrzebowe XVII wieku. Bibliografia. Gdańsk: Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria.
Sobieski, J. (2019). Mowy pogrzebowe. Wyd. M. Barłowska, M. Ciszewska. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.
Szczerbicka-Ślęk, L. (1973). „Treny” Jana Kochanowskiego w świetle estetyki recepcji i oddziaływania. Pamiętnik Literacki, 64 (4), 3–22.
Ślękowa, L. (1991). Muza domowa. Okolicznościowa poezja rodzinna czasów renesansu i baroku. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.
Tabaszewska, J. (2013). Od literatury jako medium pamięci do poetyki pamięci. Kategoria pamięci kulturowej w badaniach nad kulturą. Pamiętnik Literacki, 104 (4), 53–72.
Uruski, S. (1906). Rodzina: herbarz szlachty polskiej. T. 3. Warszawa: Gebethner i Wolff.
