Hagiographization of Jesuit panegyrical biographies on the example of the life of Elżbieta Łucja Sieniawska by Wawrzyniec Susliga (“The Life of the Most Illustrious Lady […] Elżbieta of Leżenice Sieniawska”, Kraków 1629) and the bio-hagiographic...
DOI:
https://doi.org/10.26485/me.2025.1-02Keywords:
Wawrzyniec Susliga, Piotr Skarga, Society of Jesus (Jesuits), female hagiography, widowhood, paraenetic/ didactic rhetoricAbstract
The article attempts to compare three quasi-vitae of women authored by writers associated with the Society of Jesus – Wawrzyniec Susliga, Adam Makowski, and Szymon Wysocki – against the background of Piotr Skarga’s “Lives of the Saints”. The analysis focuses on the use of hagiographic models, rhetorical strategies, and the construction of female sanctity in the spirit of imitatio Christi and the Mariological ideal. The author also examines the functions of hagiographic motifs, the rhetoric of silence, and the ways in which these texts served the Jesuits’ formative purposes, while situating themselves within cultural religious memory and female proto-feminist agency while remaining within the boundaries of confessional doctrine.
References
Makowski, A. (1614). Roczna i wieczna pamiątka Jaśnie Wielmożnej i Miłościwej Paniej, Jej M[oś]ci P[aniej] Doroty z Ojźrzanowa Barzinej, wojewodzinej krakowskiej. W kościele ś[więtej] Barbary od ojców profesów Societatis Iesu, 10 dnia kwietnia wznowiona i z katedry kaznodziejskiej przy mszy żałobnej wystawiona. Kraków: w drukarni Andrzeja Piotrkowczyka.
Monita privata (secreta) Societatis Iesu (2025). Oprac. R. A. Maryks. Leiden/Boston: Brill.
Niesiecki, K. (1738). Korona polska. T. 2. Lwów: drukarnia Jezuitów.
Skarga, P. (1579). Żywoty świętych Starego i Nowego Zakonu z Pisma Świętego i z poważnych pisarzów, i doktorów kościelnych wybranych. Wilno: z drukarniej i nakładem Mikołaja Krzysztofa Radziwiłła: Jan Ślęcki.
Skarga, P. (1598). Żywoty świętych Starego i Nowego Zakonu na każdy dzień przez cały rok wybrane z poważnych pisarzów i doktorów kościelnych […], k temu kazania krótkie […] przez […] Piotra Skargę […] przebrane, uczynione i w język polski przełożone, teraz znowu przez niegoż przeglądane i czwarty raz w druk podane […]. Kraków: w drukarni Andrzeja Piotrkowczyka.
Skarga, P. (1862). Żywoty Świętych Starego i Nowego Zakonu. T. 1. Petersburg: M. Wolff.
Susliga, W. (1605). Theoremata de anno ortus et mortis Domini, deque universa Jesu Christi in carne oeconomia. Grätz: excudebat Georgius Widmanstadius.
Susliga, W. (1629). Żywot jaśnie wielmożnej Elżbiety z Leżenice Sieniawskiej. Kraków: w drukarni Andrzeja Piotrkowczyka.
Wysocki, S. (1606). Kształt pobożności, to jest żywot świątobliwy i śmierć chwalebna […] Katarzyny z Maciejowic Wapowskiej. Kalisz: w drukarni Wojciecha Gedeliusza.
Bireley, R. (2003). The Jesuits and the Thirty Years War: Kings, Courts, and Confessors. Cambridge: Cambridge University Press.
Burke-Gaffney, W. (1937). Kepler and the Star of Bethlehem, Journal of the Royal Astronomical Society of Canada, 31, 417–425.
Ceccherelli, A. (2003). Od Suriusa do Skargi: studium porównawcze o „Żywotach świętych”. Tłum. M. Niewójt. Izabelin: Świat Literacki.
Connolly, A. (2013). Toksyczni święci, czyli o kulcie cierpienia w chrześcijaństwie, Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.
Fros, H. (1991). Źródła „Żywotów Świętych” Piotra Skargi, Pamiętnik Literacki, 82 (3), 171–194.
Iwanicki, J. (2017). Kulturowe hagiografie – przemiany wzorów świętości w chrześcijaństwie, Przegląd Religioznawczy, 60 (2), 75–86.
Jasiński, D. (2010). Retoryka w służbie hagiografii w żywocie Szymona Głupka, U schyłku starożytności – Studia Źródłoznawcze, 9, 39–62.
Kapuścińska, A. (2008). Żywoty świętych Piotra Skargi: hagiografia, parenetyka, duchowość. Szczecin: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego.
Kapuścińska, A. (2013). Recepcja Skargowskiej metody parenetycznej w polskim żywotopisarstwie XIX wieku. Prokop Leszczyński OFMCap (1812–1895) i ultramontańskie źródła „renesansu” hagiografii potrydenckiej. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Polonica, 21 (3), 317–344.
Kapuścińska, A. (2016). Theatrum meditationis. Ignacjanizm i jezuityzm w duchowej i literackiej kulturze Pierwszej Rzeczypospolitej – źródła, inspiracje, idee. W: A. Nowicka-Jeżowa (red.). Drogi duchowe katolicyzmu polskiego XVII wieku (s. 119–229). Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Kazańczuk, M. (1995). Korona polska Kaspra Niesieckiego jako dzieło religijne. Pamiętnik Literacki, 86 (2), 139–151.
Kucharzewski, F. (1872). O astronomii w Polsce. Materyały do dziejów tej nauki w naszym kraju. Paryż: Nakładem Biblioteki Kórnickiej.
Kuchowicz, Z. (1989). Żywoty niepospolitych kobiet polskiego baroku. Łódź: Wydawnictwo Towarzystwa Krzewienia Kultury Świeckiej
Kuran, M. (2013). Hagiograficzny wizerunek świątobliwej wdowy Doroty Barzi – konstruowanie wzorców osobowych w kazaniu o. Adama Makowskiego „Roczna i wieczna pamiątka”. W: M. Kuran, K. Kaczor-Scheitler, M. Kuran, D. Szymczak (red.). Piśmiennictwo zakonne w dobie staropolskiej (s. 267–284). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Michalski, M. (2004). Kobiety i świętość w żywotach trzynastowiecznych księżnych polskich. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
Nehring, P. (1999). „Exordium” w łacińskich żywotach świętych z IV i V wieku, Acta Universitatis Copernici. Historia, 31, 179–199.
O’Malley, J. W. (1993). The First Jesuits. Cambridge, Massachusetts, London: Harvard University Press.
Pac, G. (2009). Kobiety, asceza i władza nad ciałem w późniejszym średniowieczu, Przegląd Historyczny, 100 (3), 525–545.
Pac, G. (2016). Problem świętości władców we wczesnym i pełnym średniowieczu: przypadek Polski na tle europejskim, Historia Slavorum Occidentis, 11 (2), 90–121.
Panuś, K. (2022). Kaznodziejstwo. T. 2. Kraków: UNUM.
Puchalska-Dąbrowska, B. (2008). Trzy korony księżnej: postać św. Elżbiety Węgierskiej w funkcji wzorca osobowego w hagiografii polskiej XVI–XVIII wieku, Studia Teologiczne, 26, 325–344.
Puchalska-Dąbrowska, B. (2013). Błogosławiona Dorota z Mątów jako wzorzec świeckiej świętości w hagiografii XVII i XVIII wieku, Studia Elbląskie, XIV, 344–357.
Sachs, A. J., Walker, B. F. (1984). Kepler’s View of the Star of Bethlehem and the Babylonian Almanac for 7/6 B.C., Iraq, 46 (1), 143–155.
Sokołowska, K. (2004). Elementy retoryki w hagiografii Floriana Jaroszewicza „Matka świętych Polska”, Poznańskie Studia Teologiczne, 16, 265–281.
Stępniewska, J. (2022). Ideał parenetyczno-pedagogiczny w „Żywotach świętych” ks. Piotra Skargi. Geneza i funkcje dzieła. Przegląd Historyczno-Oświatowy, 2–3, 17–30.
Wanat, E. (2022). Pieprzyć wstyd. Historia rewolucji seksualnej, Warszawa: Filtry.
Wielichowska, S. (2016). „Feministyczny” rykoszet? Charakterystyka polskiego pisarstwa poświęconego historii żeńskich zgromadzeń zakonnych oraz kobiet świętych i błogosławionych. W: J. Kolbuszewska, R. Stobiecki (red.). Historia i pamięć: studia i szkice historiograficzne (s. 127–153). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Witkowska, A. (2009). Sancti. Miracula. Peregrinationes. Lublin: Wydawnictwo Werset.
Wojtowicz, M. (2018). Postać św. Anny jako wzorzec osobowy w polskim żywotopisarstwie potrydenckim. W: B.M. Puchalska-Dąbrowska, E.A. Jurkowska (red.). Wzorce osobowe w dawnej literaturze i kulturze polskiej (s. 85-103). Białystok: Wydawnictwo Prymat.
Zieliński, S. (2020). Jezuici a reformacja w syntezach szkoły Lelewelowskiej. Lelewel, Moraczewski i Schmitt, Nasza Przeszłość, 134, 209–232.
