Badania osadu dryftowego u podnóża Himalajów Wschodnich i jego znaczenia lodowcowego i peryglacjalnego
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1962/11/26Słowa kluczowe:
zlodowacenia plejstoceńskie, głazowiska, stożki żwiroweAbstrakt
Artykuł przedstawia ważne wyniki badań przeprowadzonych przez autora w pokrywie osadów piedmontowych, rozciągających się na długości około 64 km ze wschodu na zachód i około 16-19 km od strefy podhimalajskiej (Siwaliks) na północy do Równin Północnobengalskich na południu. Osady te mniej więcej pokrywają nachylone ku północy, częściowo odsłonięte warstwy Siwaliksu (pliocen-plejstocen) i osiągają maksymalną pionową grubość 122-152 m u ujścia himalajskiej rzeki Jaldhaka, mającej swój początek w polodowcowych obszarach południowo-wschodniego Sikkimu. Grubość osadów maleje w kierunku równiny, z którą się łączą, choć w jednym miejscu tworzą stromy klif o wysokości około 76 m. Powierzchnia osadów serii piedmontowej jest pagórkowata i ukazuje ciąg pagórków o kształcie drumlinoidalnym, ułożonych łukowato. W całej swojej powierzchniowej obraz pseudomoreny lub głazowiska, typowego dla stożków skalnych u podnóża wysokich Himalajów. Na podstawie szeregu badań geomorfologicznych autor doszedł do wniosku, że seria ta nie zawdzięcza swojego pochodzenia ani działaniu morza na powoli wznoszący się ląd, jak to przedstawił Godwin-Austen w 1866 roku, ani niedawnemu osadzeniu w warunkach lądowych, jak sugerował Mallet (1874). Autor doszedł do wniosku, że miąższe osady wypełniające Jaldhakę i inne doliny Himalajów reprezentują intensywne wypełnienie glacjalno-rzeczne, wspomagane przez soliflukcję itp. podczas zlodowaceń plejstoceńskich. Są one przecięte 3 systemami tarasów odpowiadającymi 3 okresom lodowcowym, a rozległe osady pseudomorenowe w zboczach stóp i u ujścia rzek należą do grupy osadów głazowych w Himalajach Zachodnich. Są bardzo charakterystyczne fasetowane, smugowane i cechuje je wysoki udział spłaszczonych głazów, które świadczą o pochodzeniu tego „konglomeratów głazów” jako efektu procesów lodowcowo-rzecznych. Wszystkie te informacje potwierdzają ustalenia i wnioski De Terra w Himalajach Kaszmirskich z 1936 roku. Niniejsza praca po raz pierwszy śledzi wpływ zlodowacenia plejstoceńskiego na niższe wzgórza i glacigeniczny charakter warstw „konglomeratu głazów” w Himalajach Wschodnich.
Bibliografia
Dainelli, G., 1922 - Studi sui glaciale. Sped. ital. de Fillippi Rec. Sci., vol. 3.
De Terra, H., 1939 - The Quaternary terrace system of southern Asia and the age of man. Geogr. Review, vol. 29.
De Terra, H., Movius, H. L., 1943 - Pleistocene of Burma in ,,Researches on early man in Burma” Trans. Amer. Philos. Soc., N. S., vol. 32.
De Terra, H., Paterson, T. T., 1939 - Studies in Ice Age in India and associated human cultures. Carnegie Inst., Washington.
De Terra, H., Teilhard de Chardin, P., 1936 - Observations on the Upper Siwalik formations and later Pleistocene deposits in India. Amer. Philos. Soc; Proc., vol. 76.
Engeln, O. D., 1930 - Type form of faceted and striated glacial pebbles. Amer. Jour. Sci., vol. 19.
Godwin-Austin, H. H., 1868 - Notes on geological features of the country near foothills in Western Bhootan-Dooars. Jour. Asiatic Soc. of Bengal, vol. 37.
Heim, A., 1938 - The Himalayan Border compared with the Alps. Records Geol. Survey of India, vol. 72.
Heim, A., Gansser, A., 1939 - Central Himalayas. Zürich.
Holmes, C. D., 1941 - Till fabric. Bull. Geol. Soc. America, vol. 52.
Krishnan, M. S., 1940 - Did the Indobrahm or Siwalik river exist? Records Geol. Survey of India, vol. 75, Prof. Paper 6.
Krumbein, W. C., 1939 - Preferred orientation of pebbles in sedimentary deposits. Jour. Geol., vol. 47.
La Touche, T. H. D., 1910 - Relics of the great Ice Age in the plains of Northern India. Geol. Mag., N. S., vol. 7.
Mallet, F. R., 1874 - The geology and mineral resources of Darjeeling District and of Western Dooars. Mem. Geol. Survey of India, vol. 11.
Pascoe, E. H., 1919 - The early history of Indus, Ganges and Brahmaputra. Quart. Jour. Geol. Soc. London, vol. 75.
Pilgrim, G. E., 1906 - Notes on the geology of portion of Bhutan. Records Geol. Survey of India, vol. 34.
Pilgrim, G. E., 1919 - Suggestions concerning the history of the drainage of Northern India, arising out of a study of the Siwalik boulder conglomerate. Jour. Asiatic Soc. of Bengal, N. S., vol. 15.
Wentworth, C. K., 1936 - An analysis of the shapes of glacial cobbles. Jour. Sedim. Petrol., vol. 6.
