Kopalne struktury poligonalne na glinach zwałowych
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1960/7/9Słowa kluczowe:
till polygons, frost cracks, periglacial processes, glacial tillAbstrakt
Praca prezentuje wyniki badań nad strukturami poligonalnymi w glinach zwałowych w rejonie Gąbina, Brzezia i Kaptur w Polsce, powstałymi w warunkach peryglacjalnych. Badania terenowe, obejmujące odsłonięcia i przekroje pionowe oraz analizę materiału wypełniającego szczeliny, pozwoliły na określenie charakteru i morfologii szczelin zmarzlinowych. Wyróżniono trzy główne typy form: wąskie szczeliny obrzeżające poligony, formy o znacznie rozwiniętym bocznym rozszerzeniu oraz szczeliny poziome łączące pionowe elementy sieci. Struktury te są wynikiem długotrwałego procesu kontrakcyjnego, związanego z sezonowym zamarzaniem i pęcznieniem gliny. Analiza granulometryczna materiału wypełniającego szczeliny wskazuje na lokalne pochodzenie piasków oraz silne oddziaływanie procesów mrozowych. Struktury poligonalne należą do formacji peryglacjalnych wczesnego stadiału zlodowacenia Bałtyckiego i stanowią kopalny odpowiednik współczesnych poligonów tundrowych. Proponuje się określenie tych form jako „poligony gliniaste”, charakterystyczne dla płaskich powierzchni wysoczyznowych z glin zwałowych w Polsce.
Bibliografia
Dorywalski, M. 1954 - Zastosowanie wskaźnika zaokrąglenia do bndań peryglacjalnych. Biuletyn Peryglacjalny, nr 1.
Dylik, J. 1952 - Peryglacjalne struktury w plejstocenie środkowej Polski (summary: Periglacial structures in the Pleistocene deposits of Middle Poland). Biul. Państw. Inst. Geol., 66.
Dylikowa, A. 1956 - Kliny zmarzlinowe w Sławęcinie (summary: The ice-wedges at Sławęcin). Biuletyn Peryglacjalny, nr 3.
Jahn, A. 1946 - Badania nad strukturą i temperaturą gleb w Zachodniej Grenlandii (summary: Research on the structure and temperature of the soils in Western Greenland). Rozpr. Wydz. Mat.-Przyr. PAU, t. 72, dz. A, (za 1946), ser. 3, t. 32, nr 6. Kraków 1948.
Jahn, A. 1951 - Zjawiska krioturbacyjne współczesnej i plejstoceńskiej strefy peryglacjalnej (summary: Cryoturbate phenomena of the contemporary and of the Pleistocene periglacial zone). Acta Geol. Polonica, vol. 2.
Różycki, S. Zb. 1957 - Strefowość rzeźby i zjawiska peryglacjalne na Ziemi Torella, Spitsbergen. Biuletyn Peryglacjalny, nr 5.
Washburn, A. L. 1956 - Classification of patterned ground and review of suggested origins. Bull. Geol. Soc. America, vol. 67.
Wolaniecki, J. 1958 - Formy szczelinowe w kredzie jeziornej okolic Piecków pod Mrągowem (summary: Crack forms within lacustrine chalk deposits near Piecki, neighbourhood of Mrągowo, Northern Poland). Przegl. Geogr., t. 30.
