Mikrorelief peryglacjalny Tatr i Babiej Góry
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1958/6/3Słowa kluczowe:
high-mountain zone, contemporary periglacial forms, relict periglacial forms, anthropopressureAbstrakt
Badania wykonano głównie w Tatrach Zachodnich oraz w grupie Babiej Góry w Beskidzie Wysokim. Wyróżniono zasadnicze formy mikroreliefu peryglacjalnego: thufury, jęzory soliflukcyjne, girlandowe terasy soliflukcyjne, płaty i rynny rumowisk skalnych, wielkie i małe (miniaturowe) gleby strukturalne. Te formy peryglacjalne występują w całej strefie wysokogórskiej Tatr, aż po górną granicę lasu. Oprócz warunków klimatycznych na ich rozmieszczenie mają wpływ warunki litologiczne. Thufury i formy soliflukcji występują głównie na podłożu skał osadowych (wapieni, łupków). Natomiast formy i struktury sortowania, zbliżone do miniaturowych gleb strukturalnych, występują na powierzchni łupków krystalicznych i gnejsów. Pośrednia i bezpośrednia działalność człowieka, a więc wypas owiec i zakładanie dróg turystycznych przyśpiesza procesy peryglacjalne, dlatego formy mikroreliefu peryglacjalnego występują często wzdłuż szlaków turystycznych lub na halach, nadmiernie wypasanych przez owce.
W Tatrach znajdują się współczesne formy peryglacjalne oraz relikty form plejstoceńskich. Wielkie sieci poligonalne są porośnięte trawą, nie wykazują śladów „życia". Natomiast formy „żywe" należą raczej do typu miniaturowych gleb strukturalnych.
Bibliografia
1. Dylikowa, A. - Formes contemporaines du type congelifluctif sur le Turbacz. Biuletyn Peryglacjalny, nr 4, 1956.
2. Furrer, G. - Die Strukturbodenformen der Alpen. Geogr. Helvetica, Bd. 10, 1955.
3. Höhl, G. - Die untere Grenze von Strukturbodenformen in den Gurktaler und Seetaler Alpen. Eiszeitalter u. Gegenwart, Bd. 6, 1955.
4. Jahn, A. - Badania naukowe w Tatrach (Research works in the Tatra Mts.). Wierchy, t. 17, Kraków 1947.
5. Jahn, A. - Gleby strukturalne w polskiej części Tatr (Polygonal soils in the Tatra Mts.). Przegl. Geogr., t. 22, 1948-49.
6. Jahn, A. - Osobliwe formy poligonalne na łąkach w dolinie Wieprza (summary: Peculiar polygonal markings on the meadows in the Wieprz river valley). Acta Geol. Polonica, vol. 1, 1950.
7. Klimaszewski, M. - Polskie Karpaty Zachodnie w okresie dyluwialnym (Polish West Carpathian during Ice age). Prace Wrocł. Tow. Nauk., ser. B, nr 7, 1948.
8. Ksandr, J. - Kopečkovité půdy na jižnim svahu Vysokých Tater (Hummock soils on the southern slope of the Vysokè Tatry). Ochrana přirody, 8, Praha 1953.
9. Ksandr, J. - Mrazové půdni formy v Tatrách (summary: Frost soil forms in the Tatra). Ochrana přirody, 9, Praha 1954.
10. Ksandr, J. - Mrazové půdni formy (summary: Frost soil forms). Ochrana přirody, 10, Praha 1955.
11. Kunský, J. - Ke geomorfologii žulevého jádra nizkotatranského (summary: Contribution to the geomorphology of the granitic cores of the Tatra Mts.). Rozpravy Čs. Akad. Věd., 63, Praha 1953.
12. Kunský, J., Král, V. - Zpráva o mapování pokryvných útworů v oblasti Chabence v Nizkých Tatrách (Rapports on the mapping of cover material in the area of Chabence in the Low Tatra). Zpravy ÚÚG o geologických výzkumech v r. 1952, Praha 1952.
13. Louček, D. - Geomorfologie velehorské oblasti Královy Holy v Nizkých Tatrách (summary: Geomorphology of the High Mountain Region of the Králova Hola in the Low Tatra). Rozpravy Čs. Akad. Věd., 64, Praha 1954.
14. Lukniš, M. - Načrtok geomorfologie Tater (Outline of geomorphology of the Tatra Mts.). Přiroda Tatranského narodného parku, 1956.
15. Łoziński, W. - Die periglaziale Fazies der mechanischen Verwitterung. C. R. XI Int. Géol. Congr. Stockholm 1910, Stockholm 1912.
16. Mazúr, E. - K formám rozpadu hrebeňov v Malej Fatre (Zusammenfassung: Zu den Zerfallsformen der Gebirgskäme in der Kleinen Fatra). Geografický časopis, 6, Bratislava 1954.
17. Młodziejowski, J. - Zjawiska tektoniczne na grzbietach Tatr Zachodnich (résumé: Les phénomènes tectoniques sur les cretes des Tatra d'Ouest). Wiad. Służby Geogr., t. 8, 1934.
18. Pelišek, J. - Tundrové půdy v jižni krasové oblasti Bělských Tater (Tundra-soils in the southern karst-area of the Tatry Bělske). Českoslov. Kras, 6, Brno 1953.
19. Pelišek, J. - Poličkovité a terasovité půdy ve Vysokých a Belánských Tatrach (summary: Polygonal and guirland soils of the High Tatra and Belánské Tatry Mountains in Czechoslovakia). Geografický časopis, 5, Bratislava 1953.
20. Petránek, J. - Guirlandové půdy v ČSR (Garland soils in Czechoslovakia). Vesmir, 31, Praha 1952.
21. Sekyra, J. - Thufury a guirlandové půdy v Bělských Tatrách (summary: ,,Thufur" and garland soils in the Bělské Tatry). Sbornik Čs. Spol. Zeměp., 55, Praha 1950.
22. Sekyra, J. - Tundrové půdy v Československu (Tundra-soils in Czechoslovakia). Ochrana přirody, 7, Praha 1952.
23. Sekyra, J. - K otázce recentnosti strukturnich půd (Or the recent origin of structural-soils). Věstnik Ústř. Úst. Geol., 29, Praha 1954.
24. Sekyra, J. - Kryopedologická pozorováni na jižnich svazich Vysokých Tater (summary: Cryopedological observations on the southern slopes of the Vysoké Tatry in april 1954). Anthropozoikum, 5 (1955), Praha 1956.
25. Streiff-Becker, R. - Strukturböden in den Alpen. Geogr. Helvetica, Bd. 1, 1946.
26. Thoroddsen, T. - Polygonboden und „thufur" auf Island. Pet. Geogr. Mitt., 1913.
27. Troll, C. - Strukturböden, Solifluktion und Frostklimate der Erde. Geol. Rundschau, Bd. 34, 1944.
