Stoki w południowo-zachodnim Wisconsin (USA) – peryglacjalne czy umiarkowane?
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1969/18/6Słowa kluczowe:
terasety, ruchy masowe, pomiary terenoweAbstrakt
Od 1960 roku w okolicach Madison prowadzone są badania dotyczące szybkości ruchów masowych oraz procesów wpływających na kąty nachylenia stoków i formowanie się terasetów w dolomitach ordowickich i piaskowcach kambru. W obrębie ogrodzonych obszarów pomiary składowych pionowych, poziomych i w dół stoku ruchu odnoszone są do znaków zamocowanych w podłożu skalnym i chronionych przed glebą i rumoszem za pomocą tulei ochronnych. Techniki pomiarowe obejmują pomiary taśmą między większymi kamieniami oraz użycie czujników punktowych, wskaźników zegarowych, przetworników liniowego ruchu i tensometrów SR-4. Segmenty stoków mają nachylenie od poziomego do niemal 40°. Roczne składowe ruchu w dół stoku wynoszą zazwyczaj od 2 do 20 mm. Konsekwentne sezonowe wzorce ruchu dla różnych typów materiału są częściowo maskowane przez nieregularne zachowanie wielu cząstek. Obserwuje się aktywne formowanie terasetów wraz z szybkim przesuwaniem się w dół stoku gleby i drobnych kamieni. Największe ruchy zachodzą późną zimą w wyniku cyklicznego zamarzania i rozmrażania w strefie sezonowego mrozu; wczesną wiosną oraz późnym latem i jesienią zwilżanie i wysychanie powoduje niemal równie intensywny przesuw cząstek.
Na skutek samych ruchów masowych stoki tracą do 100 cm materiału na 1000 lat. W pobliskich obszarach rolniczych odnotowuje się tempo utraty materiału wielokrotnie wyższe. Szybko postępuje również rozpuszczanie węglanów. Bardziej strome stoki w południowo-zachodnim Wisconsin są związane z kontrolowaną strukturalnie erozją i migracją strumieni w łagodnie nachylonych kuestach z naprzemianległymi warstwami piaskowców i dolomitów. Z wyjątkiem cienkiej aluwialnej warstwy ilastej, powstałej w wyniku wylesiania i praktyk rolniczych w ciągu ostatniego stulecia, lokalne koryta strumieni zawierają niewiele materiału skalnego. Klimat peryglacjalny występowały w różnych okresach plejstocenu, jednak nie przypisuje się im tworzenia jakichkolwiek istotnych stoków, które można by jeszcze zidentyfikować. Obecny klimat umiarkowany, działający poprzez erozję wgłębną, rozpuszczanie przez wody gruntowe oraz ruchy masowe, w pełni wyjaśnia większość obserwowanych cech.
Bibliografia
Akers, R. H., 1964 - Unusual surficial deposits in the driftless area of Wisconsin. Ph. D. thesis, Univ. of Wisconsin; 169 pp.
Black, R. F., 1964 - Periglacial studies in the United States, 1959-1963. Biuletyn Peryglacjalny, no. 14; p. 5-29.
Black, R. F., 1965 - Ice-wedge casts of Wisconsin. Wis. Acad. Sci., Arts and Letters, Trans., vol. 54; p. 187-222.
Black, R. F., 1966 - Comments on periglacial terminology. Biuletyn Peryglacjalny, no. 15; p. 329-333.
Bout, P., 1966 - Réponses au questionnaire de la Commission de Géomorphologie Périglaciaire. Biuletyn Peryglacjalny, no. 15; p. 335-355.
Cotet, P., 1966 - Réponses à l'enquête sur le problème de la notion et du terme du "périglaciaire". Biuletyn Peryglacjalny, no. 15; p. 357-360.
Dylik, J., 1964 - The essentials of the meaning of the term "periglacial". Bull. Soc. Sci. Lettr. de Łódź, vol. 15; p. 1-19.
Frye, J. C., 1963 - Problems of interpreting the bedrock surface of Illinois. Ill. Acad. Sci., Trans., vol. 56; p. 3-11.
Frye, J. C. Willman, H. B., and Black, R. F., 1965 - Outline of glacial geology of Illinois and Wisconsin. The Quaternary of the United States, H. E. Wright, Jr., and D. G. Frey (Editors), Princeton Univ. Press; p. 43-61.
Glenn, R. C., Jackson, M. L., Hole F. D., and Lee, G. B., 1960 - Chemical weathering of layer silicate clays in Ioess-derived Tama silt loam of southwestern Wisconsin. Eighth Nat. Conf. Clays and Clay Minerals, Pergamon Press; p. 63-83.
Hamilton, T. D., 1963 - Quantitative study of mass movements, southwestern Wisconsin. M. S. thesis, Univ. of Wisconsin; 104 pp.
Hogan, J. D., and Beatty, M. T., 1963 - Age and properties of Peorian loess and buried paleosols in southwestern Wisconsin. Soil Sci. Soc, America, Proc., vol. 27; p. 345-350.
Hopkins, D. M., and Wahrhaftig, C., 1961 – Annotated bibliography of English-language papers on the evolution of slopes under periglacial climates. Ztschr. f. Geomorph., Supplementband 1; p. 1-8.
Judson, S., and Andrews, G. W., 1955 - Pattern and form of some valleys in the driftless area, Wisconsin. Jour. Geol., vol. 63; p. 328- 336.
Judson, S., and Ritter, D. F., 1964 - Rates of regional denudation in the United States. Jour. Geophys. Res., vol. 69; p. 3395-3401.
Martin, L., 1932 - The physical geography of Wisconsin. Wis. Geol. and Nat. History Survey, Bull. 36; 608 pp. Reprinted, 1965, Univ. of Wisconsin Press.
Palmquist, R. C., 1965 - Geomorphic development of part of the driftless area, southwest Wisconsin. Ph. D. thesis, Univ. of Wisconsin; 182 pp.
Peltier, L. C., 1950 - The geographic cycle in periglacial regions as it is related to climatic geomorphology. Annals Assoc. American Geog., vol. 40; p. 214-236.
Robinson, G. H., 1950 - Soil carbonate and clay contents as criteria of rate and stage of soil genesis. Ph. D. thesis, Univ. of Wisconsin; 114 pp.
Russell, R. J., 1964 - Mass-movement in contrasting latitudes. VIth Intern. Congr. on Quaternary, Report, vol. 4; p. 143-153.
Schumm, S. A., 1966 - The development and evolution of hillslopes. Jour. Geol. Education, vol. 14; p. 98-104.
Schumm, S. A., 1967 - Rates of surficial rock creep on hillslopes in western Colorado. Science, vol. 155; p. 560-561.
Smith, H. T. U., 1949 - Periglacial features in the driftless area of southern Wisconsin. Jour. Geol., vol. 57; p. 196-215.
Smith, H. T. U., 1962 - Periglacial frost features and related phenomena in the United States. Biuletyn Peryglacjalny, no. 11; p. 325-342.
Thornbury, W. D., 1965 - Regional geomorphology of the United States. J. Wiley & Sons; 609 pp.
Thwaites, F. T., 1960 - Evidences of dissected erosion surfaces in the driftless area. Wis. Acad. Sci., Arts and Letters, vol. 49; p. 17-49.
Trewartha, G. T., and Smith, G. H., 1941 - Surface configuration of the driftless cuestaform hill land. Annals Assoc. American Geog., vol. 31; p. 25-45.
Trowbridge, A. C., 1921 - The erosional history of the driftless area. Iowa Univ. Studies, 1st series, no. 40; 127 pp.
Walker, P. H., 1966 - Postglacial environments in relation to landscape and soils on the Cary drift, Iowa. Iowa State Univ. Agriculture and Home Economics Experiment Station Res. Bull. 549; p. 838-875.
West, R. G., 1961 - Late- and Postglacial vegetational history in Wisconsin, particularly changes associated with the Valders readvance. Amer. Jour. Sci., vol. 259; p. 766-783.
