Społeczny wymiar pandemii. Biopolityka i medykalizacja w czasach COVID-19

Słowa kluczowe: COVID-19, koronawirus, pandemia, biopolityka, medykalizacja, konstrukcjonizm społeczny, kryzys

Abstrakt

Pandemia COVID-19 ukazała, jak duży wpływ na społeczne reakcje mają nie obiektywne dane, lecz subiektywne przekonania ludzi. Autor, bazując na konstrukcjonizmie społecznym, analizuje, w jaki sposób biowładza i medykalizacja oddziaływały na zachowania ludzi w czasach kryzysu COVID-19. W zarządzaniu reakcjami społecznymi ważnym czynnikiem stała się polityka informacyjna rządów, spójność w dyskursach ekspertów i biowładzy oraz konsekwencja w wyjaśnianiu prowadzonych działań. Trend w kierunku medykalizacji społeczeństw miał wiele wymiarów, w tym obejmował kreowanie polityki w oparciu o ekspercką władzę-wiedzę, stosowanie obostrzeń epidemicznych, zalecanie szczepień itd. Jednak podejście to spotkało się z oporem społecznym, wynikającym z poczucia frustracji, nierówności społecznych, braku zaufania do elit, niezrozumienia dyskursu medycznego przez zwykłych obywateli oraz narastającej tendencji do demedykalizacji, stanowiącej m.in. efekt inicjatyw antyszczepionkowych. W artykule zawarto analizę problemów i konfliktów wynikających ze sposobów definiowania i konstruowania COVID-19 przez różne grupy społeczne.

Bibliografia

Amat Francesc, Andreu Arenas, Albert Falcó-Gimeno, Jordi Muñoz. 2020. “Pandemics meetdemocracy. Experimental evidence from the COVID-19 crisis in Spain”. SocArXiv. https://doi.org/10.31235/osf.io/dkusw.

Bavel Van J. Jay, Katherine Baicker , Paulo S. Boggio , Valerio Capraro, Aleksandra Cichocka, Mina Cikara , Molly J. Crockett , Alia J. Crum, Karen M. Douglas, James N. Druckman, John Drury , Oeindrila Dube, Naomi Ellemers, Eli J. Finkel, James H. Fowler , Michele Gelfand, Shihui Han, S. Alexander Haslam, Jolanda Jetten, Shinobu Kitayama, Dean Mobbs , Lucy E. Napper, Dominic J. Packer , Gordon Pennycook, Ellen Peters , Richard E. Petty , David G. Rand, Stephen D. Reicher, Simone Schnall , Azim Shariff, Linda J. Skitka, Sandra Susan Smith, Cass R. Sunstein , Nassim Tabri, Joshua A. Tucker, Sander van der Linden, Paul van Lange, Kim A. Weeden, Michael J.A. Wohl, Jamil Zaki, Sean R. Zion, R obb Willer . 2020. “Using social and behavioural science to support COVID-19 pandemic response”. Nature Human Behaviour 4(5): 460–471. https://doi.org/10.1038/s41562-020-0884-z.

Berger Peter L., Thomas Luckmann. 1983. Społeczne tworzenie rzeczywistości. Warszawa: PIW.

Best Joel 1987. “Rhetoric in claims-making: Constructing the missing children problem”. SocialProblems 34(2): 101–121.

Bridgman Aengus, Eric Merkley, Peter J. Loewen, Taylor Owen, Derek Ruths, Lisa Teichmann, Oleg Zhilin. 2020. “The causes and consequences of COVID-19 misperceptions: Understanding

the role of news and social media”. The Harvard Kennedy School (HKS) Misinformation Review 1(Special Issue on COVID-19 and misinformation). https://misinforeview.hks.harvard.edu/article/the-causes-and-consequences-of-covid-19-misperceptions-understanding-the-role-of-news-and-social-media/ [dostęp: 16.06.2022].

Ciesek-Ślizowska Bernadetta, Beata Duda, Ewa Ficek, Joanna Przyklenk, Katarzyna Sujkowska-Sobisz, Wioletta Wilczek. 2022. Sceptycyzm wobec szczepień przeciwko COVID-19. Raport z badań wybranych komentarzy internetowych wraz z rekomendacjami w zakresie strategii komunikacyjnych. https://rebus.us.edu.pl/handle/20.500.12128/22685 [dostęp: 15.10.2022].

Conrad Peter. 1992. “Medicalization and social control”. Annual Review of Sociology 18: 209–232.

Dahrendorf Ralf. 2012. Klasy i konflikt klasowy w społeczeństwie przemysłowym. Kraków: Nomos.

Demertzis Nicolas, Ron Eyerman. 2020. “Covid-19 as cultural trauma”. American Journal of Cultural Sociology 8: 428–450. https://doi.org/10.1057/s41290-020-00112-z.

Devine Daniel, Jennifer Gaskell, Will Jennings, Gerry Stoker. 2021. “Trust and the coronavirus pandemic: What are the consequences of and for trust? An early review of the literature”.m Political Studies Review 19(2): 274–285. https://doi.org/10.1177/1478929920948684.

Długosz Piotr. 2021. Trauma pandemii COVID-19 w polskim społeczeństwie. Warszawa: CeDeWu.

Dzieciątkowski Tomasz, Anna Golke. 2021. Epidemiologia zakażeń COVID-19. W: Koronawirus SARS-CoV-2. Zagrożenie dla współczesnego świata, T. Dzieciątkowski, K.J. Filipiak (red.), 15–19. Warszawa: PZWL.

Filipiak J. Krzysztof., Tomasz Dzieciątkowski. 2021. Przegląd hipotez tłumaczących różnice zapadalności i śmiertelności w COVID-19 między poszczególnymi krajami. W: Koronawirus SARS-CoV-2. Zagrożenie dla współczesnego świata, T. Dzieciątkowski, K.J. Filipiak (red.), 21–35. Warszawa: PZWL.

Foucault Michel. 1995. Historia seksualności. Warszawa: Czytelnik.

Foucault Michel. 1998a. Nadzorować i karać. Narodziny więzienia. Warszawa: Aletheia.

Foucault Michel. 1998b. Trzeba bronić społeczeństwa: Wykłady w College de France. Warszawa: Wydawnictwo KR.

Gerszon Mahler Daniel, Nishant Yonzan, Christoph Lakner. 2022. “The impact of COVID-19 on global inequality and poverty”. Policy Research Working Papers 10198. World Bank Group. https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/38114 [access: 28.10.2022].

Goban-Klas Tomasz. 2020. „Media w płynnej pandemii 2020. Komunikacja w czasie lockdownu: oddzielnie, ale razem”. Studia Medioznawcze 21(4): 718–733. https://doi.org/10.33077/uw.24511617.ms.2020.4.288.

Giddens Anthony. 2001. Nowoczesność i tożsamość. „Ja” i społeczeństwo w epoce późnej nowoczesności. Warszawa: PWN.

GU S. 2022. Umieralność w 2021 roku. Zgony według przyczyn – dane wstępne. https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/statystyka-przyczyn-zgonow/umieralnosc-w-2021-rokuzgony-wedlug-przyczyn-dane-wstepne,10,3.html [dostęp: 16.06.2022].

JHU. 2022. Mortality analyses. Johns Hopkins University & Medicine Coronavirus Resource Center. https://coronavirus.jhu.edu/data/mortality [dostęp: 28.10.2022].

Jørgensen Marianne, Louise J. Phillips. 2002. Discourse analysis as theory and method. London: Sage.

Kamińska-Korolczuk Katarzyna. 2021. Polityka i media a kryzys zaufania. Polityka informacyjna mocarstw w czasie zagrożenia. Gdańsk: Wydawnictwo UG.

Kępski Piotr. 2017. „Liberalizm a biopolityka – pomiędzy dyskursem wolności i bezpieczeństwa”. Górnośląskie Studia Socjologiczne. Seria Nowa 8: 94–112.

Lemke Thomas. 2010. Biopolityka. Warszawa: Wydawnictwo Sic!

Loseke Donileen. 2003. Thinking about social problems. New York: Routledge.

Mallon Ron. 2007. “A field guide to social construction”. Philosophy Compass 2(1): 93–108. https://doi.org/10.1111/j.1747-9991.2006.00051.x.

Manterys Aleksander. 1997. Wielość rzeczywistości w teoriach socjologicznych. Warszawa: PWN.

Marczewski Paweł. 2020. Epidemia nieufności. Zaufanie społeczne w czasie kryzysu zdrowotnego. Warszawa: Fundacja im. Stefana Batorego. https://www.batory.org.pl/wp-content/uploads/2020/08/Epidemia-nieufnosci.pdf [dostęp: 16.06.2022].

Miller D. Eric. 2020. “The COVID-19 pandemic crisis: The loss and trauma event of our time”.m Journal of Loss and Trauma 25(6–7): 560–572. https://doi.org/10.1080/15325024.2020.175m 9217.

Miś Lucjan. 2007. Problemy społeczne. Teoria, metodologia, badania. Kraków: Wydawnictwo UJ.

More in Common. 2020. Wpływ COVID-19 na społeczeństwo. Polska. https://www.moreincommon.

com/media/p4hmctco/more-in-common-the-new-normal-poland-pl.pdf [dostęp: 28.10.2022]. Oleksy Tomasz, Anna Wnuk, Dominika Maison, Agnieszka Łyś. 2021. “Content matters. Different predictors and social consequences of general and government-related conspiracy theories on COVID-19”. Personality and Individual Differences 168. https://doi.org/10.1016/j.paid.2020.110289.

Rahman Muhammad, Rabab Ahmed, Modhurima Moitra, Laura Damschroder, Ross Brownson, Bruce Chorpita, Priscilla Idele, Fatima Gohar, Keng Yen Huang, Shekhar Saxena, Joanna Lai, Stefan Swartling Peterson, Gary Harper, Mary McKay, Beatrice Amugune, Tammary Esho, Keshet Ronen, Caleb Othieno, Manasi Kumar. 2021. “Mental distress and human rights violations during COVID-19: A rapid review of the evidence informing rights, mental health needs, and public policy around vulnerable populations”. Frontiers in Psychiatry 11. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2020.603875.

Rebughini Paola. 2021. “A sociology of anxiety: Western modern legacy and the Covid-19 outbreak”. International Sociology 36(4): 554–568. https://doi.org/10.1177/0268580921993325.

Rosenblum G. Hannah, Julianne Gee, Ruiling Liu, Paige L. Marquez, Bicheng Zhang, Penelope Strid, Winston E. Abara, Michael M. McNeil, Tanya R. Myers, Anne M. Hause, John R. Su, Lauri E. Markowitz, Tom T. Shimabukuro, David K. Shay. 2022. „Safety of mRNA vaccines administered during the initial 6 months of the US COVID-19 vaccination programme: An observational study of reports to the Vaccine Adverse Event Reporting System and v-safe”. The Lancet Infectious Diseases 22(6): 802–812. https://doi.org/10.1016/S1473-3099(22)00054-8.

Sakowski Łukasz, Arkadiusz Dobosz, Michał Misiak. 2021. Pandemia COVID-19 w polskich mediach. https://www.totylkoteoria.pl/wp-content/uploads/2021/07/Pandemia-COVID-19-w-polskich-mediach.-Totylkoteoria.pl-Raport-1.pdf [dostęp: 18.10.2022].

Schneider W. Joseph. 1985. “Social problems theory: The constructionist view”. Annual Reviews of Sociology 11: 209–229.

Spector Malcolm, John I. Kitsuse. 1973. “Social problems: A re-formulation”. Social Problems 21(2): 145–159.

Staszkiewicz Piotr, Iwona Chomiak-Orsa, Igor Staszkiewicz. 2020. “Dynamics of the COVID-19 contagion and mortality: Country factors, social media, and market response evidence from a global panel analysis”. IEEE Access 8: 106009–106022..

Szurmiński Łukasz. 2021. „Najlepsza rada: spokój i informacja”. Jak „Wiadomości” TVP1 chroniły Polskę przed koronawirusem. W: Medialno-społeczny obraz COVID-19. Solidarność czy polaryzacja – podsumowanie, diagnoza, rekomendacje, M. Kaczmarek-Śliwińska (red.), 44–63. Warszawa: SBP.

UW. 2021. Pandemia COVID-19 w Polsce. Perspektywa psychologiczna. 24 raporty z badań ekspertów. https://covid.psych.uw.edu.pl/wp-content/uploads/sites/50/2021/03/raporty-covid- 2020.pdf [dostęp: 16.06.2022].

Wendland Michał. 2011. Konstruktywizm komunikacyjny. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Instytutu Filozofii UAM. Woźniak-Prus Małgorzata, Małgorzata Gambin, Andrzej Cudo. 2021. Nastolatkowie wobec pandemii. W: Pandemia COVID-19 w Polsce. Perspektywa psychologiczna. 24 raporty z badań ekspertów, M. Gambin, B. Zawadzki (red.) b.d. https://covid.psych.uw.edu.pl/wp-content/uploads/sites/50/2021/03/raporty-covid-2020.pdf [dostęp: 16.06.2022].

WHO. 2022. WHO coronavirus (COVID-19) dashboard. https://covid19.who.int/ [dostęp: 28.10.2022].

YT. 2020. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=mPrGWc307N8&t=15s [dostęp: 16.06.2022].

Zola Irving K. 1976. “Medicine as an institution of social control”. Ekistics 41(245): 210–214.

Zychowicz Iwona, Edyta Halista-Telus. 2021. „Poczucie bezpieczeństwa i zaufania społecznego w obliczu pandemii”. Bezpieczeństwo. Teoria i Praktyka XLIII(2): 91–105.

Opublikowane
2022-10-25
Dział
Artykuły