„Góra” i „dół” w postrzeganiu świata przez nosicieli gwary: „raj – ziemia – piekło” - Yastremska, Tetiana (Rozprawy Komisji Językowej, 2023)
W artykule przedstawiono podstawowe ujęcia teoretyczne dotyczące terminu koncept, podjęto próbę jego redefinicji, nawiązując do prac współczesnych badaczy, wskazano podstawowe zasady analizy konceptu. Zawarta w artykule analiza obejmuje pojęcia GÓRA / DÓŁ, które stanowią werbalizację pojęć kultury duchowej, a ściślej triady niebo – ziemia – piekło. Pojęcie GÓRY reprezentują nazwy związane z niebem (гóри небéсні, горá госпóдня, горíшне, гóрниця Сіóнська), a pojęcie DOŁU nazwy związane z ziemią (діл земни́ й, доли́ на світовá, долище, межигори земнí, падíл зéмний, падóлок, юдóль) i piekłem (діл, долище пресподнє, доли́ на пéкла, преспóдня). Badanie umożliwiło wskazanie dwóch opozycji semantycznych: niebo / ziemia i niebo / piekło. Na podstawie analizy materiałów dialektalnych i historycznych przedstawiono jednostki strukturalno-semantyczne, które tworzą pole nominalne pojęć GÓRA / DÓŁ. Przedmiot badań został systematycznie przedstawiony na poziomie ogólnodialektalnym, wyjaśniono osobliwości reprezentacji pojęć w gwarach ukraińskich, ujawniono ich terytorialne zróżnicowanie. Nacisk został położony na znaczenie materiałów gwarowych, ponieważ to właśnie badanie gwar pozwala na odtworzenie fragmentów gwarowego obrazu świata, które nie zostały zwerbalizowane w języku literackim.