Badania gleb poligonalnych i pasowych
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1964/13/4Słowa kluczowe:
geneza gleb, grunt zamarznięty, peryglacjalne przekształcanie gruntuAbstrakt
Artykuł w języku francuskim.
TYTUŁ ORYGINALNY: Recherches sur les sols polygonaux et stries
Publikacja dotyczy gleb poligonalnych i pasowych. Zawiera przegląd dotychczasowych obserwacji dotyczące gleb poligonalnych, następnie przedstawione są i problemy terminologiczne i podany zakres prezentowanych badań Autora. W kolejnych rozdziałach prześledzono historię głównych teorii dotyczących genezy gleb poligonalnych. Opisane zostały obserwacje i pomiary poczynione w masywie N'Couvielle we francuskich Pirenejach. Przedstawiono także kilka eksperymentów, które demonstrują znaczenie ciśnienia hydrostatycznego w niezamarzniętej gleby, zaś do pomiarów grubości zamarzniętej warstwy zastosowano metodą elektryczną. Pokazują one, że w masie ziemi zamarzniętej ze wszystkich stron powstaje duże ciśnienie hydrostatyczne, które powoduje, że ścianki między małymi i dużymi wielobokami odkształcają się w kierunku dużych wieloboków. Deformacje są efektem ciśnienia hydrostatycznego, podczas gdy efekt bezpośredniej ekspansji bocznej zamarzniętej warstwy nie jest widoczny. Do powstania gleb poligonalnych i prążkowanych w naturze wystarczy, aby procesy sprzyjające ich powstawaniu były skuteczniejsze niż wpływ procesów destrukcyjnych. Nawet jeśli ciśnienie hydrostatyczne jest jedynym czynnikiem, który ma tu znaczenie, wystarcza ono do przekształcania gruntu z wielobokami, a w naturze przesunięcie dolnej części krawędzi wieloboków powoduje również przesunięcie tych krawędzi na powierzchni.
Bibliografia
Adams, M. 1815 - De skeloto mammonteo sibirico ad Maris Glacialis Littora anno 1807 effossa. Mem. Acad. Sci St.-Petersbourg, 5.
Alimen, H. 1951 - Action périglaciaires et sols sur le versant nord-pyrénéen en Bigorre. C. R. Acad. Sci., Paris, t. 230; p. 310-,-312.
Allix, A. 1923 - Nivation et sols polygonaux dans les Alpes françaises. La Géographie, t. 39; p. 431-438.
Anderson, J. 1906 - Solifluctión, a component of subaerial denudation. Jour. Geol., vol. 14; p. 91-112.
Baer, K. van 1838 a - 6 expédition a Novaïa Zemlia et en Laponie. Bull. Acad. Sci. St.-Petersbourg, t. 3.
Baer, K. van 1838 b - Recent intelligence upon the frozen ground in Siberia. Jour. Royal Geogr. Soc., vol. 8; p. 401-406.
Bastin, A. et A. Cailleux 1941 - Action du vent et du gel au quaternaire dans la région bordelaise. Bull. Soc. Geol. France, ser. 5, t. 11; p. 259-266.
Benard, H. 1900 - Les tourbillons cellulaires dans une nappe liquide. Rev. Gen.' des Sci., t. 11; p. 1261-1271 et 1309-1328.
Benard, H. 1901 - Les tourbillons cellulaires dans une nappe liquide transportant de la chaleur par convection en régime permanent. Ann. Chim. Phys., ser. 7, Paris.
Bergau, W. 1957 - Deux méthodes de mesure de la zone gelée dans le sol. Proc. Fourth Intern. Conf. on Soil Mechanics and Foundation Engineering, London.
Beskow, G. 1930 - Erdfliessen und Strukturboden der Hochgebirge im Lichte der frosthebung. Geol. Forening. Stockholm Forhandl, Bd. 52; p. 622.
Beskow, G. 1935 - Tjalbildingen och Tjallyftningen med särskild hänsyn till vägar och järnvägar. Sver. Geol. Undersok., ser. C, no 375.
Black, R. F. 1952 - Polygonal patterns and ground conditions from aerial photographs. Photogrammetric engineering; p. 123-134.
Bourcart, J., J. Florentin et V. Romanovsky 1941 - Sur un appareil permettant la détermination de la rigidité des suspensions grossières.c. R. Acad. Sci., Paris, t. 212; p. 682-684.
Bout, P. 1953 a - Études de géomorphologie dynamique en Islande. Act. Scientif. Industr. Coll. Hermann, 1197; 220 p.
Bout, P. 1953 b - Contribution à l'étude volcanologique et morphologique de l'islande Sud-ouest. Bull. Soc. Geol. France, ser. 6,.t. 3; p. 187-204.
Bout, P. 1953 c - Prismations et divisions polygonales régulières. Revue Geomorph. Dyn. année 4; p. 205-224.
Bout, P. 1953d -'Études géologiques en Islande du 2 au 30 août 1950. Exped. Polaires Franf., exped. Arctique: Travaux en Islande 1950-1951, t. 18, ser. scient.; p. 7-18.
Bryan, K. 1946 - Cryopedology, the study of frozen ground and intensive frost~action with suggestions on nomenclature. Amer, Jour. Sci., vol. 244; p. 622-642.
Büdel, J. 1960 - Die Frostschutt-zone Südost-spitzbergens. Colloquium Geogr., t. 6.
Bunge, A. 1884 - Naturhistorische Beobachtungen und Fahrten im Lena-Delta. Bull. Acad. Sci. St.-Petersbourg, t. 29; p. 422-476.
Cailleux, A. 1947 - Caractères distinctifs des coulées de blocailles liées au gel intense. C. R. som. Soc. Geol. France; p. 323-324.
Cailleux, A. 1948-:- Répartition en altitude des aspects du sol liés au froid. C. R. som. Soc. Geol. France; p. 92-93.
Cailleux, A. et P. Hupe 1947 - Présence de sols polygonaux et stries dans les Pyrénées françaises. C. R. Acad. Sci., Paris, t. 225; p. 1353-1355.
Cailleux, A. et G. Taylor 1948 - Etudes de cryopedologie. Exped. Polaires Franc., exped. arctique, 3; 220 p.
Cailleux, A. et G. Taylor 1954 - Cryopedologie. Etude des sols geles. Exped. Polaires Franrc 1203; 232 p.
Cailleux, A. et E. Thellier 1947 -.Sur la détermination de la couche de sol gelé. C. R. Acad. Sci., Paris, t. 224; p. 1174-1175.
Casagrande, A. 1934 - Bodenuntersuchungen im Dienste des neuzeitlichen Strassenbaues. Der Strassenbau, 2, Halle.
Cassagnau, P. 1960 - Contribution à l'étude écologique des collemboles du sol et de ses annexes dans les Pyrénées centrales. Thèses è la Fac. Sci. Toulouse.
Castiglioni, B. 1931 - Di alcune strutture del suolo di tipo artico osservate sulle Alpi· Boli. Comit. Glac. Ital., t. 9, Torino.
Castiglioni, B. 1932 - Esperienze sui sollevamento del suolo gelato e genesi dei „suoli poligonali" dei climi freddi. Boll. R. Soc. Geogr. Ital., Roma, ser. 6, t. 9; p.. 663.
Cavaille, A. 1951 - Phénomènes de dessiccation du sol en Quercy. Revue Geomorph Dyn., annee 2; p. 170-172.
Cholnoky, E. 1911 - Spitzbergen. Foldrajzi Kozlemenyek, t. 39; p. 93-134.
Chydenius, K. 1869 - Svenska Expedition till Spetsbergen 1861. 287 p.
Conrad, V. 1946 - Polygone nets and their phisical development. Amer. Jour. Sci. vol. 244; p. 277-296.
Corbel, J. 1954 - Les sols polygonaux. Observations, expériences, genèse. Revue Geomorph. Dyn., année 5; p. 49-68.
Corte, A. E. 1959 - Experimental formation of sorted patterns in gravel overlying a melting ice surface. U. S. Army Snow lee and Permafrost Research Establishment, Re search Report, 55, Wilmette; 14 p.
Corte, A. E. 1961 - The frost behavior of soils: Laboratory and field data for a new concept. U. S. Army Snow lee and Permafrost Research Establishment, Research Report, 85, Wilmette.
Corte, A. E. et Higashi A. 1960 - Experimental research on desiccation cracks in soil. U. S. Army Snow lee and Permafrost Research Establishment, Research Report, 66, Willmette.
Dege W. 1938 - Geomorphologische Forschungen im nördlichen Andree Lande (nord - Spitzbergen). These de doctorat, Munster.
Demangeot, J. 1942 - Tjale et sols polygonaux en montagne. Études Rhodaniennes, t. 17; p. 131-138.
Douville, R. 1916-17 - Sols polygonaux ou réticules. La Géographie, t. 31; p. 241-251.
Dücker, A. 1933a - Frostschub und Frosthebung. Zentralblatt f. Min., Geol. u. Palöont.; p. 441-445.
Dücker, A. 1933b - ,,Steinsohle oder Brodelpflaster. Zentralblatt f. Min., Geol. u. Palöont., Abt. B; p. 264-267.
Dücker, A. 1939 - Neue Erkenntnisse auf dem Gebiete der Frostforschung. Die Strasse, 17, Berlin,
Dücker, A. 1940- Frosteinwirkung aufbindige Boden. Der Strassenbau, Jhg. 1939/40, Berlin.
Dücker, A. 1948 - Ober den Stand der experimentallen Frostforschung in Strassenbau. Bodenmechanik und Grundbau; p. 169-176.
Eakin, H. 1916 - The Yukon-kyoukuk region, Alaska. U. S. Geol. Survey, Bull. 631, Washington; 88 p.
Elton, C. 1927 - The nature and origin of soil-polygons in Spitsbergen. Quart. Jour. Geol. Soc. London, vol. 83; p. 163-194.
Figurin, A. 1823 - Izvletchenie iz zapisok mediko-khirurga Figurina, vedennykh vo vremia opisi beregov Severo-vostotchnoy Sibiri. Gos. Admiralt. Dep., Zapiski, 5; p. 259-328.
Figurin, A., cite par: E. Toll 1895 - Die fossilen Eislager und ihre Beziehungen zu den Mammutleichen. Mem. Acad. Sci., St. Petersbourg, t. 42, no 13.
Flohr, E. 1935 - Beobachtungen über die Bahnen der Schneeschmelz-wasser im Riesengebirge. Ein Beitrag zum Problem der Blockrinnen (Steinstreifen). Ztscht. d. Ges. f. Erdkunde zu Berlin; p. 353-369.
Fränzle, O. 1959 - Glaziale und periglaziale Formbildung im östlichen Kastilischen Scheidegebirge (Zentralspanien). Bonner Geogr. Abhandl., H. 26.
Fries, Th. et C. Nystrom 1869 - Svenska Polarexpeditionen 1868. Stockholm.
Frödin, J. 1918 - Über das Verhältnis zwischen Vegetation und Erdfliessen in den alpinen Region. Lunds Univ. Arsskr., N. F. Avd., Lund, no 2, t. 4; 30 p.
Frödin, J. 1924 - Les associations vćgćtales des hauts paturages pyrenćens. Bull. Soc. Hist. Nat., Toulouse, t. 52.
Furrer, G. 1954 - Solifluktionsformen im schweizerischen Nationalpark. Schweizer naturf. Ges., Ergebnisse der wiss. Untersuchungen des schweiz. Nationalparks, t. 4, N. F., no 29; p. 201-275.
Furrer, G. 1959 - Untersuchungen am subnivalen Formenschatz in Spitzbergen und in den Bündner Alpen. Geogr. Helvetica, 4; p. 277-309.
Gadbois, P. et C. Laverdiere 1954 - Esquisse géographique de la région de Floeberg Beach, nord de l'île Ellesmere. Geogr. Bull., 6; p. 17-44.
Garcia-Sainz, L. 1941 - Las fases epiglaciaires del Pirineo español. Estuqios geogr., ano 2, Madrid.
De Geer, G. 1904 - Diskussion. Geol. Forening. i Stockholm Förhandl., Bd. 26.
Gignoux, M. 1931 - Les sols polygonaux dans les Alpes et la genèse des sols polaires. Ann. Geogr., t. 40; p. 610-619.
Gignoux, M. 1936 - Un bel exemple de „sol polygonal" dans les Alpes françaises. Bull. Soc. Sci. Dauphine, t. 56, Grenoble.
Goldthwait, R. 1939 - Glacial geology of Mount Washington. Doctor thesis, Camn bridge, U.S.A.
Gripp, K. 1926 - Über Frost und Strukturboden auf Spitzbergen. Ztschr. d. Ges. f; Erdkunde zu Berlin; p. 351-354.
Gripp, K. 1927 - Beiträge zur Geologie von Spitzbergen. Abhandl. Nat. Vereins zu Hamburg, Bd. 21.
Gripp, K. 1952 - Zwei Beitrage zur Frage der perigjazialen Vorgänge. Meyniana, Bd. 1, Kiel; p. 112-118.
Gripp, K., W. Simon 1933 - Experimente zum Brodelbodenproblem. Zentralblatt f. Min., Geol. u. . Paläont, Abt. B; p. 433-440.
Gripp, K., W. Simon 1934a - Nochmal zum Problem des Brodel Bodens. Zentralblatt f. Min., Geol. u. Paläont.; p. 283-286.
Gripp, K., W. Simon 1934b - Die experimentelle Darstellung des Brodelbodens. Naturwiss., Bd. 22; p. 8-10.
Gusev A. 1936 - Tetragonalnye grunty v arkitscheskoy tundre (sols tétragonaux dans la toundra arctique). lzvestiya Gos. Geogr; Obchtchestva, t. 70.
Hamberg, A. 1915 - Zur Kenntnis der Vorgänge im Erdboden beim Gefrieren und Auftauen, sowie Bemerkungen über die erste Kristallisation des Eises im Wasser. Geol. Förening. Stockholm Förhandl., Bd. 37; p. 583-611.
Hauser, C. 1864 - Der vordere Selbsanft. Jhb. Schweiz. Alpenclub, Jhg. 1.
Hempel, L. 1955 - Messungen an eisieitlichem Strukturboden auf dem Göttinger Muschelkalk. N. Jhb. f. Geol. u. Paläont pt 465--474.
Högbom, B. 1908-10 - Einige Illustrationen zu den geologischen Wirkungen des Frostes in Spitzbergen. Bull. Geol. Inst. Univ. Uppsala, vol. 9; p. 41-59.
Högbom,B. 1914 - Über die geologische Bedeutung des Frostes. Bull. Geol. Inst. Univ. Upsala, vol. 12; p. 257-389.
Hövermann, J. 1960 - Über Strukturboden im Elburs (Iran) und zur Frage des Verlaufs der Strukturbodengrenze. Ztschr. j. Geomorphologie, Bd. 4.
Huxley, J. 1925 - Les sols polygonaux et l'évolution des phénomènes de dénudation dans les pays arctiques. Ann. Geogr., t. 34; p. 60-62.
Huxley, J. et N. Odell 1924 - Notes on the surface markings in Spitsbergen. Geogr. Jour., vol. 63; p. 207-229.
Hupé, P. 1961 - A propos des sols polygonaux et strićs des Pyrénées. C. R. sorn.. Soc. Geol. France.
Jahn, A. 1946 - O niektórych formach gleb strukturalnych Grenlandii Zachodniej (summary: About some forms of structural soil markings in west Greenland). Przegl. Geogr., t. 20, Warszawa; p. 73-89.
Jahn, A. 1950 -Osobliwe formy poligonalne na łąkach w dolinie Wieprza (summary: Peculiar polygonal markings on the meadows in the Wieprz river valley); Acta Geol. Polonica, vol. 1; p. 150-157.
Kinzl, H. 1928 - Beobachtungen über Strukturboden in den Ostalpen. Pet. Geogr; Mitt., Bd. 74: Kinzl, H. 1946-49 - Formenkundliche Beobachtungen im Vorfeld der Alpengletscher. Veroff. d. Mus. Ferdin. · Innsbruck, Bd. 28/29; p. 71-73.
Kjellmann, F. 1879 - Om växtligheten på Sibiriens Nordkust. Vet; Akad. Ofvers., Stockholm, Ars. 36; p.. 5-21.
Klute, F. 1927-Die Oberflächenformen der Arktis. Düsseldorfer geogr: Vortr. u. Erorter. Breslau; p. 91_:_99.
Kretschmer, G. 1958 - Die Ursache fiir Eisschichtbildung im Boden. Wiss. Ztschr. d. Univ; Jena, Jhg. 7, Mat.-nat. Reihe.
Leffingwell, K., de 1915 - Ground-ice wedges, the dominant form on the North coast of Alaska. Jour. Geol., vol. 23. Lehmann, O. 1888 - Molekularphysik. Bd. I, Leipzig.
Llarena, Gomez, J., de 1936 - Algunos datos sobre glaciar actuel del Monte Perdido (Pirineos). Boi. Soc. Esp. Hist. Nat., 36, Madrid.
Lliboutry L.1955 - L'origine des sols striés et polygonaux des Andes de Santiago (Chili). C. R. Acad. Sci., Paris; t: 246; p. 1793~1794;
Lliboutry, L. 1961 - Phénomènes cryonivaux dans les Andes de Santiago (Chili).
Low, A. 1925 - Instability of viscous fluid motion. Nature, vol. 115; p. 299-300.
Malaurie, J. 1949 - Sur des sols structuraux sous-marins de la côte Ouest du Groenland. C. R. Acad. Sci., Paris,. t. 228; p. 259-260.
Martin, A. 1882 - Anton Rolandson Martin; Dagbok hallen viden resa till Norrpolen eller Spitsbergen, pa K. Vetenskaps-akademiens omkostnad och med ett Gronland ska Compagniet i Göteborg tillhörande skepp ar 1758 fori·attad. Ymer, Arg., 1, 1881; p. 102-141.
Matschinski, M. 1952 - Sur les formations hexagonales, Bull. :soc. Geol. France, ser. 6, t. 2; p. 641-650.
Matschinski, M. 1954 -.Considérations statistiques sur les polygones et les polyèdres. Publ. Inst. Stat., Paris, t. 3; p. 179-201.
Meinardus, W. 1.912a - über einige charakteristische Bodenformen auf Spitzbergen. Sitz.-ber. d. Mediz.-naturwiss. Ges. zu Münster i. W.; p. 1-42.
Meinardus, W. 1912b - Beobachtungen i.iber Detritussortierung und Strukturböden auf Spitzbergen. Ztschr. d. Ges. J. Erdkunde zu Berlin; p. 250-259.
Michaud, J., A. Cailleux 1950 - Vitesse des mouvements du sol au Chambeyron. C. R. Acad. Sci., Paris, t. 230; p. 314-315.
Middendorf, A. 1864 - Reise in den äussersten Norden und Osten Sibiriens. St.-Petersburg, t. 4.
Miethe, A. 1912 - Über Karrebodenformen auf Spitzbergen. Ztschr. d. Ges. J. Erd kunde zu Berlin; p. 241 - 244.
Moret, L. 1953 - Un phénomène physique important: les courants de convection, leur rôle en géologie. Ann. Inst. Polytech., Grenoble, t. 2.
Mortensen, H. 1932 - Über die physikalische Moglichkeit der „Brodel". Hypothese. Zentralblatt f. Min., Geol. u. Paliiónt., Abt. B; p. 417-422.
Mortensen, H. 1934 - Bemerkungen zu den Ausführungen von Gripp und Simon (CBL.1933, B. p. 433 ff.) über das Strukturbodenproblem. Zentralblatt f. Min., Geol. u. Paläont., Abt. B; p. 45-46. Nansen, F. 1921 - Spitzbergen. Leipzig; 337 p.
Nordenskjöld, O. 1907 - Über die Natur der Polarlander. Geogr. Ztschr., Jhg. 13; p. 563-566.
Nordenskjöld, O. 1911 - Die schwedische Südpolar-expedition und ihre geographische Tatigkeit. Wiss. Ergebnisse d. schwedischen Südpolar-exped. 1901-1903. Stockholm, t. 1, part· 1; 232 p.
Paterson, T. 1940 - The effects of frost action and solifluction arround Baffin Bay and in the Cambridge ·district. Quart. Jour. Soc. Geol. London, vol. 96; p. 99-130.
Penck, A. 1912 - Über Polygonboden im Spitzbergen. Ztschr. d. Ges. f. Erdkunde zu Berlin; p. 244-246.
Philberth, K. 1960 - Sur une explication.de la régularité dans les sols polygonaux. C. R. Acad. Sci., Paris, t. 251; p. 3004-3006.
Philberth, K. 1961 - Des sols polygonaux et stries dans les Pyrénées. C. R. som. Soc. Géol: France.
Philberth, K. 1962 - Strukturboden in den Hohen Pyrenäen. Photogr. u. Forschung, Hausmitteilungen der Zeiss Ikon A.G., Stuttgart (sous presse).
Poser, H. 1931 - Beitrage zur Kenntnis der arktischen Bodenformen. Geol. Rundschau, Bd. 22; p. 200--231.
Poser, H. 1933 - Das Problem des strukturbodens. Geol.rundschau,bd. 24;p.105-121.
Poser, H. 1934 - Bemerkungen zum Strukturbodenproblem. Zentralblatt f. J.Min., Geol. u. Paläont., Abt. B; p. 39--45.
Poser, H. 1947 - Auftautiefe µnd Frostzermng im Boden Mitteleuropas während der Würm-eiszeit. Naturwiss., Bd. 34; p. 232-238, 262-267.
Poser, H. 1954 - Die Periglazial-Erscheinungen in der Umgebung der Gletscher des Zemmgrundes (Zillertaler Alpen). Gott. Geogr. Abhandl., H. 15; p. 125-180.
Rayleigh Lord 1916 - On convection currents in horizontal layer of fluid etc.... Phil.. Mag., 6 ser no, 192; p. 529-546.
Romanovsky, V. 1939a - Tourbillons dans les boues épaisses. Application aux terrains polygonaux arctiques. C. R. Acad. Sci. Paris t. 208; p. 621-623.
Romanovsky, V. 19396 - Application de la théorie convective aux terrains polygonaux. Revue Géogr. Phys. et Geol. Dyn., Paris, t. 12; p. 315-327.
Romanovsky, V. 1940a - Application de la theorie convective aux terrains polygon aux. Résultats de la mission au Spitsberg. C. R. Acad. Sci., Paris, t. 210; p. 97-99.
Romanovsky, V. 1940b - Une application des tourbillons convectifs. Jour. Phys. et Radium, Paris, t. 8; p. 346-349.
Romanovsky, V. 1941a - Application du critćrium de Lord Rayleigh a la formation des tourbillons convectifs dans les sols polygonaux du Spitzberg. C. R. Acad. Sci., Paris, t. 211; p. 877-878.
Romanovsky, V. 1941b - Détermination des propriétés physiques des échantillons de boue des terrains polygonaux dll Spitzberg. C. R. Acad. Scf., Paris, t. 212; p. 359- 360.
Romanovsky, V. 1941c - Sur un appareil permettant la détermination de la conductibilité thermique des sols. C. R. Acad. Sci., Paris, t. 213; p. 584-586.
Romanovsky, V., A. Cailleux 1942 - Sols polygonaux et fentes de dessiccation. Bull. Soc. Geol. France, ser. 5, t. 12; p. 321-327.
Rousseau, J. 1949 - Modifications de la surface de la Toundra sous l'action d'agents climatiques. Canad. Geogr., t. 3; p. 43-51.
Rozanski, G. 1943 - Stone centered polygons. Jour. Geol., vol. 51; p. 330-341.
Rydquist, F. 1960 - Studier inom Öländska polygonmerker. Medd. f. Geogr. Inst. Stockholm Högskola, npo 125; p. 50-74.
Salomon, W. 1929 - Arktische Bodenformen in den Alpen. Sitz.-ber. d. Heidelberger Akad., Wiss. Math. Naturwiss. Kl., No 5; 31 p.
Sapper, K. 1912 - Über Fliesserde und Strukturboden auf Spitzbergen. Ztschr. d. Ges. f. Erdkunde Żu Berlin; p. 259-270.
Schenk, E. 1955a - Die Mechanik der periglazialen Strukturboden. Abhandl. Hess. Landesamts f. Boderiforschung, H. 13; 92 p.
Schenk; E. 1955b - Die periglazialen Strukturbodenbildungen als Folgen der Hydra tationsvorgange im Boden. Eiszeitalter u. Gegenwart, Bd. 6; p. 170-184.
Schmid, J. 1955 - Der Bodenfrost als morphologischer Faktor. Heidelberg; 114 p.
Sharp, R. 1942 - Soils structures in the St. Elias Range, Yukon Territory. Jour. of Geomorphology, vol. 5; p. 274-301.
Sharp, R. 1949 - Studies of superglacial debris on valley glaciers. Amer. Jour. Sci., vol. 247; p. 289-315.
Shiskine, N. 1948 - Participation de la circulation convective a la formation des formes cellulaires du microrelief. Bull. Acad. Sci. U.R.S.S, ser. geogr., geol., t. 12; , p. 177-181.
Smith, C. 1954 - La forme des Choses. Atomes, no 103; p. 335-339.
Sörensen, T. 1935 - Bodenformen und Pflanzendecke in Nordostgrönland. Medd. om Gronland, t. 93.
Spethmann, H. 1912- Über Bodenbewegungen auf Island. Ztschr. d. Ges. f. Erdkunde zu Berlin; p. 246-248.
Steche, H. 1933 - Beiträge zur Frage der Strukturboden. Ber. Akad. Wiss. Leipzig, Math. Phys. Kl., t. 85; p. 193-272.
Taber, S. 1929 - Frost heaving. Jour. Geol., vol. 37; p. 428-461.
Taber, S. 1930 - The mechanics of frost heaving. Jour. Geol., vol. 38; p. 303-317.
Taber, S. 1943 - Perennially frozen ground in Alaska-its origin and history. Bull. Geol. Soc. Geol. Amer., vol. 54; p. 1433-1548.
Tarnuzzer, Chr. - Beitr. z. Geol. Karte d. Schweiz., Bern, 1909, Lieferung 23.
Tarnuzzer, Chr. 1911 - Die Schuttfacetten der Alpen und des hohen Nordens. Pett. Geogr. Mitt., Jhg. 57; p. 262-264.
Ters, M. 1951 - Sols polygonaux dans l'isle de Ré (charente-maritime). Bull. Soc. Geol. France, ser. 6, t. 1; p. 649-652.
Thorarinsson, S. 1953 - Anchored stone polygons at low levels within the Iceland basalt regions. Jokull, Reykjavik; p. 37-38.
Tollner, H. 1937 - Eine merkwürdige Form des Strukturbodens auf Jan Mayen. Mitt. Geogr. Ges. Wien, Bd. 80.
Trevor-Battye, A. 1921 - A theory of the origin of surface polygons in polarlands. Geogr. Jour., vol. 58; p. 306-308.
Tricart, J. 1950 - Le modèle des pays froids, fasc. 1: Le modelé périglaciaire. Cours de géomorphologie, 2e partie, fasc. I, Cdu, Paris, 270 p.
Troll, C. 1944 - Strukturboden, Solifluktion und Frostklimate der Erde. Geol. Rundschau, Bd. 34; p. 545-694.
Troll, C. 1947 - Die Formen der Solifluktion und die periglaziale Bodenabtragung. Erdkunde, Bd. 1; p. 162-175.
Troll, C. 1948 - Der subnivale oder periglaziale Zyklus der Denudation. Erdkunde~ Bd. 2; p. 1-21.
Ule, W. 1911 - Glazialer Karree- oder Polygonboden. Ztschr. d. Ges. J. Erdkunde. zu Berlin; p. 253-262.
Vageler, P. 1932 - Der Kationen- und Wasserhaushalt des Mineralbodens. Berlin.
Washburn, A. L. 1950 - Patterned ground. Revue Canad. Geogr., t. 4; p. 5-59.
Washburn, A. L. 1956a - Classification of patterned ground and review of suggested origins. Bull. Geol. Soc;, Amer., vol, 67; p. 823-866.
Washburn, A. L. 1956b - Unusual patterned ground in Greenland. Bull. Geol. Soc..amer., vol. 67; p. 807-810.
Weickmann, L. 1932 - Beobachtungen von Strukturboden während der Polarfahrt des „grafen Zeppelin". Ber. Sachs. Akad. Wiss., Math. Phys. Kl. Leipzig, 84.
Wilhelm, F. 1961 - Deutsche Spitzbergen-expedition 1960. Vortrag vor der Kartograph. Ges. München, 2s. 1. 1961.
Wolansky, D. 1932 - Strukturboden und arktische Bodenformen. Geol. Rundschau, Bd. 23.
Wollny, 1897-98 - Untersuchungen über den Einfluss des Frostes und die physikalischen Eigenschaften des Bodens. Forschung auf dem Gebiete der Agrikultur-physik, Bd. 20, Heidelberg.
Wulff, T. 1902 - Botanische Beobachtungen auf Spitzbergen. E. Malmstrom, Lund; 115 p.
Yonekiti, H. 1933 - Thermal convection of liquid laden with some powder. Report.aeronaut. Research Inst. Tokyo, vol. 7; p. 419.
Zeuner, F. 1959 - The Pleistocene Period. London.

