Dwudzielność iłów warwowych nad Bugo-Narwią

Abstrakt

W artykule przedstawiono analizę profili geologicznych z obszaru doliny Bugo-Narwi, w których stwierdzono obecność dwóch odrębnych serii iłów warwowych, rozdzielonych osadami kongeliflukcyjnymi oraz glebą kopalną. Badania wykonane w profilach Wierzbica oraz Orzechowo pozwoliły na szczegółową rekonstrukcję warunków sedymentacji i późniejszych przekształceń peryglacjalnych. Dolna seria iłów warwowych zalega na osadach mułowo-piaszczystych o cechach transportu rzecznego w warunkach peryglacjalnych. Nad nią znajduje się strefa kongeliflukcyjna oraz gleba kopalna o ograniczonej zawartości frakcji ilastej i węglanu wapnia, wskazująca na okres ocieplenia interstadialnego. Górna seria iłów warwowych wykazuje cechy inwolucji oraz zanik warw w stropie, spowodowany współczesnymi procesami glebotwórczymi. Analizy sedymentologiczne, strukturalne i geochemiczne potwierdzają odmienność środowisk powstania obu serii warw oraz istnienie przerwy sedymentacyjnej o charakterze subaeralnym. Porównanie diagramów geochronologicznych wykazało brak koneksji między seriami, co świadczy o tworzeniu się iłów w dwóch różnych zastoiskach jeziornych, oddzielonych etapem peryglacjalnym z aktywną kongeliflukcją i rozwojem gleby tundrowej. Wnioski morfologiczne i korelacje z literaturą pozwalają wiązać dolną serię iłów z zlodowaceniem Warty, a osady interstadialne — z okresem poprzedzającym stadium recesyjne zlodowacenia środkowopolskiego.