Formy szczelinowe i inwolucyjne w piaskach i żwirach doliny Wisły koło Tarnobrzega
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1967/16/9Słowa kluczowe:
formy mrozowe, wieloletnia zmarzlina, datowanie radiowęglowe, dolina WisłyAbstrakt
Formy szczelinowe i inwolucyjne zostały rozpoznane w osadach żwirowych budujących terasę zalewową doliny Wisły, w strefie położonej 6–14 metrów poniżej współczesnej powierzchni terenu. Z uwagi na rozbieżne wyniki analiz — pyłkowej, makroszczątkowej oraz datowania radiowęglowego (C¹⁴) — nie jest obecnie możliwe jednoznaczne określenie wieku względnego tych osadów. Analizy pyłkowa i makroszczątków sugerują schyłek zlodowacenia bałtyckiego, natomiast datowanie radiowęglowe (GrN 4868, Piaseczno nr 1) wskazuje na wiek 40 700 ± 2 000 lat BP, co odpowiada schyłkowi starszego Würmu (stadiał szczeciński). Zespół roślinny stwierdzony w analizach pyłkowych i makroszczątkowych świadczy o stosunkowo ciepłym klimacie, zbliżonym do warunków preborealnych. Jednoczesna obecność struktur szczelinowych i inwolucyjnych wskazuje jednak na istnienie w tym okresie wiecznej zmarzliny. Wyraźne wykształcenie form mrozowych autorka tłumaczy lokalnymi warunkami środowiskowymi, w szczególności silnym uwilgoceniem osadów.
Bibliografia
Beskow G. 1947 - Soil freezing and frost heaving with special application to roads and railroads. Northwestern Univ. Techn. Inst.
Dostowałow B. N. 1952 - O fiziczeskich usłowijach obrazowanija morozobojnych trieszczin i razwitija trieszczinnych ldow w rychłych porodach (on physical conditions of frost-fissure origin and of fissure-ice development in soils). Sbornik Issled. Wieczn. Mierzł. w Jakuck. Resp. ; Akad. Nauk SSSR
Dostowałow B. N. 1960 - Zakonomiernosti razwitija tietragonalnych sistem ledianych i gruntowych żył w dispersnych porodach (Rules of development of tetragonal ice and soil-veins in loose rocks). Pieriglacjalnyje jawlenija na tierritorii SSSR; Moskwa.
Dücker A. 1939 - Untersuchungen über die frostgefährlichen Eigenschaften nichtbindiger Böden. Forschungsarbeiten aus dem Strassenwesen Bd. 17.
Dylikj J. 1963 - Nowe problemy wiecznej zmarzliny plejstoceńskiej (resume: Nouveaux problèmes du pergélisol pleistocene). Acta Geogr. Lodziensia nr 17.
Gallwitz, H. 1949 - Eiskeile und glaziale Sedimentation. Geologica 2.
Goździk J. S. 1964 - L'étude de la répartition topographique des structures périglaciaires.
Grim R. E. 1952 - Relation of frost action to the clay mineral composition of soil materials. Highway Research Board Spec. Report no. 2: Frost action in soils Symposium A. no. 8.
Jahn A. 1951 - Zjawiska krioturbacyjne współczesnej i plejstoceńskiej strefy peryglacjalnej (summary: Cryoturbate phenomena of the contemporary and of the Pleistocene periglacial zone). Acta Geol. Polonica) vol. 2.
Jahn A. 1961 - Problemy geograficzne Alaski w świetle podróży naukowej odbytej w 1960 roku (summary: Geographical problems of Alaska in the light of a research journey made in 1960). Czas. Geogr.j t. 32.
Kaplina T. N.j Romanowskij N. N. 1960 - O psiewdomorfozach po poligonalnożylnom Idu (pseudomorphosis of poligonal vein ice). Pieriglacjalnyje jawleniją na tierritorii SSSR; Moskwa.
Krauss A.j Mycielska-dowgiałło E. Szczepanek K. 1965 - Wstępne wyniki badań nad wiekiem· osadów doliny Wisły pod Tarnobrzegiem (preliminary · results of investigations of age of deposits in Vistula river near Tarnobrzeg). Przegl. Geol., nr 6.
Maarleveld G. C. 1964 - Periglacial phenomena in the Netherlands during different parts of the Würm time..
Olchowik-Kolasińska J. 1962 - Genetyczne typy struktur czynnej strefy zmarzliny (résumé: Classification genetique des structures de mollisol). Acta Geogr. Univ. Lodziensis J nr 10.
Pécsi M. 1964 - Chronological problems of the patterned soils of Hungary.
Szumskij, P. A. 1960 - K woprosu o proischożdienii żylnogo Ida (On the problem of vein ice origin). Inst. Mierzlot. im. W. A. Obruczewa t. 16.
Szuszerina E. P. 1959 - Izmienienija fiziko-miechaniczieskich swojstw gruntow pod diejstwijem promierzanija i posledujuszczego ottaiwanija (Changes of ground structure due to freezing and thawing). Mat. po fiz. i mech. mierzłych gruntow; Mieżduwiedomost, Sowieszczanije po mierzłotowiedieniju.
Taber, S. 1930 - The mechanics of frost heaving. Jour. Geol. vol. 38.
Wasylikowa K. 1964 - Roślinność i klimat późnego glacjału w środkowej Polsce na podstawie badań w Witowie koło Łęczycy (Summary: Vegetation and climate of the Late-glacial in Central Poland based on investigations made at Witów near Łęczyca). Biuletyn Peryglacjalny, 13.
