Piaski pokrywowe, krioturbacje i pęknięcia w wydmach Kotliny Płockiej
DOI:
https://doi.org/10.26485/BP/1969/19/19Słowa kluczowe:
warstwa aktywna, wietrzenie mrozowe, peryglacjałAbstrakt
Artykuł w języku francuskim.
TYTUŁ ORYGINALNY: Les sables de couverture, les cryoturbations et les fractures dans les dunes du Bassin de Plock
Badania wydm w Kotlinie Płockiej ujawniły wtórne odkształcenia w piaskach warstwowych oraz przerwanie warstw, a nawet ich całkowite zniszczenie. Zjawiska te podzielono na dwie grupy: (a) pokrywy piaszczyste i struktury krioturbacyjne powstałe w warunkach klimatu peryglacjalnego oraz (b) zmiany nachylenia warstw i struktury podobne do uskoków spowodowane topnieniem martwych bloków lodu pod wydmami lub w ich bezpośrednim sąsiedztwie.
Piaski pokrywowe reprezentowane są przez piaski bezstrukturalne leżące na szczycie wszystkich wydm oraz przez piaski marmurkowe występujące na ich dnie.
W porównaniu z piaskami warstwowymi są one znacznie drobniejsze, mniej zaokrąglone i bogatsze w silnie odporne minerały w swojej zawartości minerałów ciężkich.
Piaski pokrywowe powstały w wyniku działania wietrzenia mrozowego w klimacie peryglacjalnym, a następnie procesów glebowych.
Wśród struktur krioturbacyjnych wyróżniono formy szczelinowe i soliflukcyjne. Powstały one w wyniku lokalnego występowania warstwy aktywnej na wydmach
w niektórych okresach roku, kiedy tymczasowo występowały warunki peryglacjalne. Lokalne ochłodzenie klimatu mogło wynikać z obecności płytko zakopanego lodu martwego, który zachował jeziora i zagłębienia lodowe.
Topnienie martwego lodu spowodowało pewne zaburzenia w równoległej stratyfikacji piasków, a nawet niewielkie uskoki obserwowane na zboczach wydm występujących w sąsiedztwie zagłębień martwego lodu. Zakres i położenie zaburzeń wskazują, że proces eoliczny poprzedzał topnienie martwego lodu lub że oba te procesy czasami się nakładały.
Bibliografia
Berquist, St. G., 1935 - The Grand Sable Dunes on Lake Superior, Alger County, Michigan. Pap. Michigan Act. Arts, Lett., 21.
Drzewicka, I., 1953 - Sprawozdanie z prac terenowych wykonanych w miesiącu wrześniu 1953 na arkuszu Dobrzyków 1 : 25 000 (Compterendu des recherches de terrain menées en septembre 1953 sur la feuille Dobrzyków de la carte au 1 : 25 000). Archives de l'Institut Géologique, Varsovie.
Galon, R., 1959 - New investigations of inland dunes in Poland. Przegl. Geogr., t. 31.
Jahn, A., 1951 - Zjawiska krioturbacyjne współczesnej i plejstoceńskiej strefy peryglacjalnej (Summary: Cryoturbate phenomena of the contemporary and of the Pleistocene periglacial zone). Acta Geol. Polonica, vol. 2.
Kobendzina, J., 1961 - Niektóre zjawiska towarzyszące procesom eolicznym na wydmach Puszczy Kampinoskiej (Summary: Some phenomena accompanying eolian processes on dunes in the Kampinos Forest). Przegl. Geogr., t. 33,
Krygowski, B., 1961 - Geografia fizyczna Niziny Wielkopolskiej, cz. I. Geomorfologia (Géographie physique de la Plaine de Grande Pologne. Première partie: Géomorphologie). Poznań.
Maarleveld, G. C., 1964 - Periglacial phenomena in the Netherlands during different parts of the Würm time. Biuletyn Peryglacjalny, no. 14.
Maarleveld, G. C., Edelman, C. H., 1958 - Pleistozän-geologische Ergebnisse der Bodenkartierung in den Niederlanden. Geol. Jhrb., t. 73.
Poser, H., 1948 - Äolische Ablagerungen und Klima des Spätglazials in Mittel- und Westeuropa. Die Naturwissenschaften.
Stankowski, W., 1963 - Rzeźba eoliczna Polski północno-zachodniej na podstawie wybranych obszarów (Le relief éolien de la Pologne du NW sur l'exemple des territoires choisis). Prace Komisji Geogr.-Geol. T.P.N., t. 4; Poznań.
Urbaniak, U., 1962 - Struktura wydmy w Goreniu Dużym (summary: The structure of a dune in Goreń Duży). Przegl. Geogr., t. 34.
