Emigracja Władka Wiśniewskiego jako ucieczka – reinterpretacja trzeciego tomu „Chłopa polskiego w Europie i Ameryce” w świetle metody autobiograficznego wywiadu narracyjnego

  • Katarzyna Waniek Uniwersytet Łódzki, , Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Instytut Socjologii, Katedra Socjologii Kultury https://orcid.org/0000-0002-9468-4479
Słowa kluczowe: „Chłop polski w Europie i A meryce”, migracja, ucieczka, lingwistycznie ugruntowana analiza autobiografii, reinterpretacja

Abstrakt

Czytając życiorys Władka Wiśniewskiego zawarty w trzecim tomie „Chłopa polskiego w Europie i A meryce” Thomasa i Znanieckiego i nie pomijając w pełni czynnika ekonomicznego, warto zwrócić uwagę na bardzo ciekawy i nierzadki powód wyjazdu z kraju ojczystego, to znaczy na „ucieczkę”. Jej współczesne warianty można umieścić na kontinuum rozciągającym się między „ucieczką od” a „ucieczką do”. Korzystając z narzędzi analitycznych opracowanych przez Fritza Schützego, które zostały stworzone znacznie później, ale w dużej mierze zainspirowane były osiągnięciami Szkoły Chicago – w tym jej czołowych przedstawicieli jakim byli Thomas i Znaniecki – można wykazać, że głównym powodem opuszczenia kraju przez Władka było uwolnienie się z napiętych relacji rodzinnych. Były one nie tylko oparte na wyzysku i nieufności, ale też pełne hipokryzji i niesprawiedliwości. Tym samym chęć wyjazdu z domu wynikała w jego przypadku przede wszystkim z potrzeby zerwania z wizerunkiem własnej tożsamości w oczach znaczących Innych jako osoby niegodnej szacunku, pijaka i nieudacznika. Główna hipoteza tego artykułu (wyłaniająca się z analizy konstelacji wydarzeń w jego życiu) brzmi zatem: podstawową przyczyną, dla której Władek Wiśniewski opuścił swój kraj rodzinny i wyjechał do Ameryki nie były w pierwszym rzędzie motywy ekonomiczne, lecz splot okoliczności rozciągających się między „ucieczką od” a „ucieczka do”, choć przeważają te drugie.

Bibliografia

Berger Peter L., Thomas Luckmann. 1991. The social construction of reality. A treatise in the sociology of knowledge. London: Penguin Books.

Bertaux Daniel. 2012. Analiza pojedynczych przypadków (au cas par cas). In: Metoda biograficzna w socjologii, Antologia tekstów, Kaja Kaźmierska (ed.), 309–333. Kraków: Zakład Wydawniczy „Nomos”.

Czyżewski Marek. 1992. Uwagi o badaniach biograficznych. W: Bunty i służebność uczonego: prof. Józef Chałasiński, L. Wojtczak (ed.), 93–100. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Czyżewski Marek, Alicja Rokuszewska-Pawełek. 2016/1989–1990. Analiza autobiografii Rudolfa Hössa. W: Biografia i wojna. Metoda biograficzna w badaniu procesów społecznych, R. Dopierała, K. Waniek (eds.), 373-445. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Duda-Dziewierz Krystyna. 1938. Wieś małopolska a emigracja amerykańska. Studium wsi Babica powiatu rzeszowskiego. Warszawa–Poznań: Polski Instytut Socjologiczny.

Glaser Barney G., Anselm L. Strauss. 1967. Discovery of grounded theory. Strategies for qualitative research. Chicago: Aldine.

Goffman Erving. 1990a. Stigma. Notes on the management of spoiled identity. London: Penguin Books.

Goffman Erving. 1990b. The presentation of self in everyday life. London: Penguin Books.

Gray Graham, Robert Miller (eds.). 2012. The evolution of European identities. Biographical approaches. London: Palgrave Macmillan.

Jakubczak Franciszek. 1976. Władysław Wiśniewski i jego rodzina. W: Chłop polski w Europie i Ameryce. Pamiętnik imigranta. Tom 3, 314−321. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.

Kaźmierska Kaja, Andrzej Piotrowski, Katarzyna Waniek. 2011. “Biographical consequences of working abroad in the context of European mental space construction”. Przegląd Socjologiczny 60(1): 139−158.

Kaźmierska Kaja. 2014. “An interview with professor Fritz Schütze: Biography and contribution to interpretative sociology”. Qualitative Sociology Review 10(1): 284–359.

Kaźmierka Kaja. 2016. Wywiad narracyjny – technika i pojęcia analityczne. W: Biografia i wojna. Metoda biograficzna w badaniu procesów społecznych, R. Dopierała, K. Waniek (red.), 61–72. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Labov Willam, Joshua Waletzky. 1967. Narrative analysis: Oral version of personal experience. In: Essays on the verbal and visual arts, J. Helm (ed.), 12–44. Seattle: University of Washington Press.

Labov William. 1972. Language in the inner city. Studies in black English vernacular. Philadelphia: University of Pennsylvania Press.

Mead George H. 1934. Mind, self and society. Chicago: University of Chicago Press.

Piotrowski Andrzej. 2018. Paper given at a course of seminars devoted to “The centenary of the publication of the book The Polish Peasant in Europe and America by William Thomas and Florian Znaniecki (1918–1920)”, Part I: “Methodology”, held at Department of Economics and Sociology, University of Lodz, Poland, on April 12, 2018: https://www.youtube.com/watch?v=NQ-aalM7YXE&t=4841s.

Prawda Marek. 1989. Biograficzne odtwarzanie rzeczywistości (o koncepcji badań biograficznych Fritza Schütze). Studia Socjologiczne 4: 81–98.

Riemann Gerhard. 2007. “Suizidalität als Prozess – Eine Re-Analyse des Tagebuchs von Wallace Baker in Ruth Shonle Cavans «Suicide»”, Zeitschrift für Qualitative Forschung 8(2): 287−327.

Riemann Gerhard, Fritz Schütze. 1991. “Trajectory” as a basic theoretical concept for analyzing suffering and disorderly social processes. In: Social organization and social processes. Essays in honor of Anselm Strauss, D.R. Maines (ed.), 333−358. New York: Aldine de Gruyter.

Rosenthal Gabriele. 2004. Biographical research. In: Qualitative research practice, C. Seale, G. Gobo, J.F. Gubrim, D. Silverman (eds.), 48–64. London: Sage Publications.

Treichel Bärbel, Birgit Schwelling. 2003. “Extended processes of biographical suffering and the allusive expression of deceit in an autobiographical narrative interview with a female migrant worker in Germany”. Forum Qualitative Sozialforschung 3(5), http://www.qualitativeresearch.net/index.php/fqs/article/view/672/1453 [access: 18.11.2011].

Sacks Harvey, Emanuel Schegloff, Gail Jefferson. 1974. “A simplest systematics for the organization of turn-taking in conversation”. Language 50: 696–735.

Schütze Fritz. 1980. Interaktionspostulate – am Beispiel literarischer Texte. Dostojewski, Kafka, Handke u.a. In: Literatur und Konversation. Sprachsoziologie und Pragmatik in der Literaturwissenschaft, E.W.B. Hess-Luttich (ed.), 72–94. Wiesbaden: Athenaion.

Schütze Fritz. 1981. Prozeßstrukturen des Lebensablaufs. In: Biographie in handlungswissenschaftlicher Perspektive. J. Matthes (ed.), 67–156. Nürnberg: Verlag der Nürnberger Forschungsvereinigung.

Schütze Fritz. 1983. “Biographieforschung und narratives Interview”. Neue Praxis. Kritische Zeitschrift für Sozialarbeit und Sozialpädagogik 13(3): 283–293.

Schütze Fritz. 1984. Kognitiven Figuren des autobiographischen Stegreiferzälens. In: Biographie und Sozial Wirklichkeit, M. Kohli, R. Günther (eds.), 78–117. Stuttgart: Metzler.

Schütze Fritz. 1992. “Pressure and guilt: War experiences of a young German soldier and their biographical implications. Part 1”. International Sociology 7(2): 187–208.

Schütze Fritz. 2008a. “Biography analysis on the empirical base of autobiographical narratives: how to analyse autobiographical narrative interviews. Part I”, http://www.uni-magdeburg.de/zsm/projekt/biographical/1/B2.1.pdf [access: 15.11.2011].

Schütze Fritz. 2008b. “Biography analysis on the empirical base of autobiographical narratives: How to analyse autobiographical narrative interviews. Part II”, http://www.uni-magdeburg.de/zsm/projekt/biographical/1/B2.2.pdf [access: 15.11.2011].

Schütze Fritz. 2012. Trajektorie cierpienia jako przedmiot badań socjologii interpretatywnej. W: Metoda biograficzna w socjologii, Antologia tekstów, K. Kaźmierska (red.), 415–458. Kraków: Zakład Wydawniczy „Nomos”.

Schütze Fritz. 2014. “Autobiographical accounts of war experiences. An outline for the analysis of topically focused autobiographical texts – using the example of the «Robert Rasmus» account in Studs Terkel’s book, The Good War. Qualitative Sociology Review 10(1): 224–283.

Thomas William I., Florian Znaniecki. 1919. The Polish peasant in Europe and America. Monograph of an immigrant group. Volume 3: A life-record of an immigrant. Boston: The Gorham Press.

Urbańska Sylwia. 2015. Matka polka na odległość. Z doświadczeń migracyjnych robotnic 1989–2010. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Walaszek Adam. 2007. Migracje Europejczyków 1650-1914. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego

Waniek Katarzyna. 2011. Tożsamość europejska (?) – perspektywa bottom up. W: Integracja europejska a przemiany kulturowe w Europie, K. Kaźmierska, K. Waniek (red.), 63–80. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Waniek Katarzyna. 2015. “«Ucieczka do…» jako istotna przyczyna mobilności w Europie”. Folia Sociologica 53: 31–50.

Opublikowane
2019-12-23
Dział
Artykuły